Alpaca voeding: wat eten alpacas?
Wat eten alpacas en hoeveel voer hebben ze nodig? Praktische voedingsgids met tips over hooi, mineralen en veelgemaakte fouten.
De alpaca: een sober dier uit de Andes
Alpaca's zijn oorspronkelijk afkomstig uit de hoge Andesgebergten van Zuid-Amerika, waar ze al duizenden jaren gehouden worden voor hun zachte wol. In die barre, droge omgeving met schaars voedselaanbod heeft de alpaca een uiterst efficiënt metabolisme ontwikkeld. Ze halen meer voedingsstoffen uit hun voer dan de meeste andere grazers. Dit is belangrijk om te onthouden als u alpaca's in Nederland houdt, want ons vettige, eiwitrijke grasland is eigenlijk te rijk voor deze sobere dieren.
De alpaca behoort tot de familie van de kameelachtigen en heeft, net als lama's, een driekamerig maagsysteem. Dit systeem werkt anders dan de vierkamerige maag van runderen of schapen. Alpaca's zijn zogenaamde gemodificeerde herkauwers: ze herkauwen wel, maar het fermentatieproces verloopt anders en efficiënter. Hierdoor hebben ze minder voer nodig per kilogram lichaamsgewicht dan bijvoorbeeld schapen.
Een volwassen alpaca weegt gemiddeld tussen de 55 en 80 kilogram, afhankelijk van het ras (Huacaya of Suri) en het geslacht. Hengsten worden doorgaans zwaarder dan merries. Het is essentieel om het gewicht regelmatig te controleren, want door hun dikke vacht is het moeilijk om met het blote oog te beoordelen of een alpaca te dik of te mager is.
Het basisrantsoen: hooi als fundament
Het fundament van de alpacavoeding is goed kwaliteit hooi. Reken op een dagelijkse hoeveelheid van 1,5 tot 2% van het lichaamsgewicht aan droge stof. Voor een alpaca van 70 kg betekent dit ongeveer 1 tot 1,4 kg hooi per dag. Grof, stengelrijk grashooi is ideaal. Vermijd luzerne (alfalfa) als hoofdvoer, want dit bevat te veel eiwit en calcium voor alpaca's. Luzerne mag alleen als aanvulling worden gegeven aan drachtige of zogende merries.
De kwaliteit van het hooi is cruciaal. Goed hooi voor alpaca's heeft de volgende kenmerken:
- Droge stof: minimaal 85%
- Ruw eiwit: 8 tot 12% (niet hoger)
- Ruwe celstof: minimaal 25%
- Kleur: lichtgroen tot goudgeel, niet bruin of grijs
- Geur: fris en aromatisch, nooit muf of zuur
- Stof: zo min mogelijk, geen schimmelsporen
Verstrek het hooi bij voorkeur in een hooiruif op borsthoogte. Dit voorkomt dat de alpaca's het hooi op de grond vertrappen en vermindert het risico op het binnenkrijgen van parasieten uit de mest. Zorg dat er altijd hooi beschikbaar is, want alpaca's eten graag in kleine porties verdeeld over de hele dag.
Weidegang in Nederland: opgepast met te rijk gras
Nederlands weidegras is voor alpaca's eigenlijk veel te voedzaam. Het bevat tot 20% ruw eiwit en hoge suikergehaltes, terwijl alpaca's gewend zijn aan schraal gras met 6 tot 10% eiwit. Onbeperkte weidegang op vruchtbaar Nederlands grasland leidt daarom regelmatig tot obesitas, leverproblemen en zelfs hoefbevangenheid bij alpaca's.
Enkele praktische tips voor veilige weidegang:
- Beperk weidegang tot 4 tot 6 uur per dag in het groeiseizoen
- Gebruik een paddocksysteem en wissel regelmatig van perceel
- Laat alpaca's niet grazen op pas gemaaid of bemest land
- Vermijd weidegang in de vroege ochtend wanneer de suikergehaltes in het gras het hoogst zijn
- Overweeg om het land te maaien voordat u de alpaca's erop laat, zodat het gras korter en minder suikerrijk is
- In de winter kan onbeperkte weidegang meestal wel, omdat het gras dan nauwelijks groeit
Een goede vuistregel: als uw alpaca's op de weide staan, verminder dan de hooigift met ongeveer de helft. Maar stop nooit helemaal met hooi geven, want de ruwe vezels in hooi zijn essentieel voor een gezonde darmwerking.
Mineralen: let op met koper
De mineralenbehoefte van alpaca's verschilt op een belangrijk punt van die van schapen: alpaca's verdragen koper beter dan schapen, maar zijn gevoeliger dan runderen. Dit maakt het kiezen van het juiste mineralensupplement lastig, want veel kant-en-klare mineralenmengsels zijn specifiek samengesteld voor schapen (laag koper) of runderen (hoog koper).
De belangrijkste mineralen voor alpaca's zijn:
| Mineraal | Functie | Dagelijkse behoefte (bij benadering) |
|---|---|---|
| Selenium | Spierfunctie, immuunsysteem | 0,1 - 0,3 mg/kg droge stof |
| Zink | Huid, vacht, immuunsysteem | 30 - 50 mg/kg droge stof |
| Koper | Wolkwaliteit, bloedaanmaak | 8 - 15 mg/kg droge stof |
| Jodium | Schildklierfunctie | 0,3 - 0,8 mg/kg droge stof |
| IJzer | Zuurstoftransport | 50 mg/kg droge stof |
Gebruik bij voorkeur een mineralenmengsel dat specifiek voor alpaca's of kameelachtigen is samengesteld. Is dat niet beschikbaar, kies dan een mengsel voor paarden. Schapenlikstenen zijn niet geschikt omdat ze te weinig koper bevatten. Runderlikstenen bevatten mogelijk te veel koper. Twijfelt u? Laat een bloedonderzoek doen bij uw dierenarts om de mineralenstatus te bepalen.
Vitaminen: D en E verdienen extra aandacht
Vitamine D is essentieel voor de calciumopname en botvorming. In de Andes krijgen alpaca's volop zonlicht op grote hoogte, maar in Nederland is de UV-straling aanzienlijk lager, vooral in de wintermaanden. Alpaca's met een donkere vacht hebben extra risico op vitamine D-tekort. Overweeg een vitamine D-supplement van oktober tot maart, in overleg met uw dierenarts.
Vitamine E werkt samen met selenium als antioxidant en is belangrijk voor de spierfunctie en vruchtbaarheid. Vers gras bevat voldoende vitamine E, maar in de wintermaanden, wanneer alpaca's voornamelijk hooi eten, kan een tekort ontstaan. Hooi verliest tijdens opslag geleidelijk vitamine E. Een supplement van 300 tot 500 IE vitamine E per dag is in de winter vaak aan te raden.
Krachtvoer, water en giftige planten
Wanneer is krachtvoer nodig?
Gezonde, volwassen alpaca's met een goede conditie hebben bij voldoende hooi en mineralen in principe geen krachtvoer nodig. Er zijn echter situaties waarin bijvoeren met krachtvoer wel zinvol is:
- Drachtige merries (laatste 3 maanden): 100 tot 200 gram per dag
- Zogende merries: 200 tot 400 gram per dag, afhankelijk van de melkproductie
- Jonge, groeiende dieren (cria's): 50 tot 150 gram per dag vanaf 3 maanden
- Oudere dieren met gewichtsverlies: 100 tot 200 gram per dag
- Dieren in slechte conditie (BCS lager dan 2,5): op advies van de dierenarts
Gebruik een speciaal kameelachtigenvoer of een laag-eiwit paardenvoer (maximaal 12% ruw eiwit). Vermijd voer met toegevoegd koper boven 25 mg/kg en voer nooit schapenvoer (te weinig koper) of rundervoer (te veel koper).
Waterbehoefte
Alpaca's drinken relatief weinig vergeleken met andere landbouwhuisdieren: gemiddeld 2 tot 5 liter per dag. In de zomer kan dit oplopen tot 8 liter. Zorg altijd voor schoon, vers drinkwater. Alpaca's zijn kieskeurig: ze drinken niet graag uit vuile of gedeelde drinkbakken. Controleer dagelijks of het water schoon is en vervang het indien nodig.
Giftige planten herkennen
Alpaca's zijn over het algemeen voorzichtiger met giftige planten dan paarden of runderen, maar vergiftiging komt wel degelijk voor. De belangrijkste giftige planten in Nederland om te verwijderen uit het weiland zijn: jacobskruiskruid (leverbeschadiging, ook giftig in hooi), taxus (al kleine hoeveelheden zijn dodelijk), vingerhoedskruid, waterscheerling en sint-janskruid. Controleer het weiland minstens twee keer per jaar en verwijder verdachte planten met wortel en al.
Conditie beoordelen en veelgemaakte fouten
De Body Condition Score (BCS) is het belangrijkste hulpmiddel om de voedingstoestand van uw alpaca te beoordelen. Bij alpaca's wordt een schaal van 1 tot 5 gebruikt, waarbij 1 staat voor extreem mager en 5 voor zwaar overgewicht. De ideale score ligt tussen 2,5 en 3,5.
Beoordeel de BCS door met uw handen over de rug, de ribben en het borstbeen te voelen. Door de dikke vacht kunt u de conditie niet goed op het oog beoordelen. Doe deze controle minstens eens per maand en noteer de scores, zodat u trends kunt herkennen.
Het verschil tussen alpaca en lama voeding is beperkt, maar relevant. Lama's zijn groter (90 tot 130 kg) en werden oorspronkelijk als lastdier gebruikt. Ze hebben daardoor een iets hogere energiebehoefte dan alpaca's. Verder geldt voor beide soorten dezelfde basisprincipes qua voeding.
Veelgemaakte fouten bij alpacavoeding
- Te rijk voeren: de nummer-1-fout. Alpaca's worden in Nederland vaker te dik dan te mager
- Verkeerde mineralensupplementen: schapenlikstenen of rundermengsels in plaats van kameelachtigenspecifiek
- Onbeperkt weidegang op vruchtbaar gras: leidt tot obesitas en leverproblemen
- Te weinig ruwe vezel: hooi is geen bijvoer, het is het hoofdvoer
- Tandenonderhoud vergeten: alpaca's hebben doorgroeiende snijtanden die jaarlijks gecontroleerd moeten worden. Scheve of te lange tanden belemmeren het eten
- Geen regelmatige gewichtscontrole: door de vacht ziet u gewichtsveranderingen niet op tijd
Wilt u precies berekenen hoeveel voer uw alpaca's dagelijks nodig hebben? Gebruik de VoerGids voercalculator om op basis van het gewicht, de leeftijd en de activiteit van uw dieren een nauwkeurig voeradvies te krijgen, gebaseerd op officiële CVB-normen.