Baardagaam voeding: insecten en groenten per levensfase

Een eter die van gedaante wisselt

De baardagaam is het populairste reptiel in Nederlandse terraria, en zijn menu is een verhaal met een plotwending. Een jong dier is in de groei een fanatieke insectenjager; een volwassen baardagaam is grotendeels vegetariër. Wie zijn agaam op zijn vijfde nog voert als op zijn vijfde maand, met elke dag een bak insecten, kweekt een dier met overgewicht, een vette lever en op termijn jicht en nierproblemen. De kunst van baardagamen voeren is dus vooral: op tijd van rol wisselen.

De vuistregel per levensfase:

• Tot ongeveer 6 maanden: 70 tot 80 procent insecten, dagelijks meerdere voermomenten, plus elke dag vers groen dat gewoon beschikbaar ligt.
• 6 tot 18 maanden: de verhouding kantelt geleidelijk; insecten gaan terug naar enkele keren per week, groen wordt de dagelijkse basis.
• Volwassen: 70 tot 80 procent groenvoer, insecten nog twee tot drie keer per week als aanvulling en verrijking.

De insecten: variatie en gutloading

Geschikte voederinsecten zijn krekels, sprinkhanen, morio- en meelwormen (met mate, ze zijn vet), wasmotlarven als uitzonderlijke traktatie en zwarte soldatenvliegenlarven, die van nature veel calcium bevatten. Varieer; een agaam die alleen meelwormen krijgt, eet te vet en te eenzijdig.

Minstens zo belangrijk als de insectensoort is wat die insecten zelf hebben gegeten. Een krekel is een verpakking: leeg als hij uit het doosje komt, waardevol als hij 24 tot 48 uur goed gevoerd is met groente, fruit en een beetje hoogwaardig droogvoer. Dat opvoeren heet gutloading en het is het verschil tussen lege en volle calorieën. Bewaar voederinsecten dus niet in een leeg bakje, maar voer ze zelf tot het moment van serveren.

De maat luistert ook: geef nooit insecten die breder zijn dan de ruimte tussen de ogen van je agaam. Te grote prooien geven verslikking en in het ergste geval uitvalsverschijnselen bij jonge dieren.

Het groenvoer: elke dag een frisse bak

De basis van de plantaardige kant bestaat uit donkere bladgroenten: andijvie, paksoi, raapstelen, rucola, paardenbloemblad (onbespoten), postelein en waterkers. Vul aan met geraspte wortel, pompoen, paprika en af en toe wat courgette of komkommer. Fruit is snoep: een stukje bes, mango of vijg hooguit één keer per week, want de suikers verstoren de darmflora en het gebit van een fruitminnende agaam gaat hard achteruit.

Een paar soorten verdienen terughoudendheid. Spinazie, snijbiet en rabarberblad bevatten oxaalzuur dat calcium bindt; rabarberblad is ronduit giftig. Sla als krop- en ijsbergsla is vooral water en verdringt beter voer. Koolsoorten kunnen in grote hoeveelheden de schildklier beïnvloeden; als onderdeel van een gevarieerde mix is een beetje boerenkool geen probleem, als hoofdbestanddeel wel. Avocado is, net als voor de meeste dieren, verboden terrein.

Calcium, D3 en het belang van de lamp

Vrijwel elk gezondheidsdrama bij baardagamen is terug te voeren op de calciumhuishouding. In gevangenschap krijgt een agaam zonder hulp te weinig calcium binnen en kan hij zonder goede UVB-verlichting geen vitamine D3 aanmaken om dat calcium op te nemen. Het resultaat heet metabole botziekte: zachte kaken, trillende poten, misvormde ruggen. Volledig te voorkomen, nauwelijks te herstellen.

De aanpak is simpel en niet onderhandelbaar. Bepoeder de insecten bij jonge dieren vrijwel elke voerbeurt, bij volwassen dieren twee tot drie keer per week, met een calciumsupplement, en gebruik daarnaast één tot twee keer per week een supplement met D3 en vitaminen. Zorg voor een goede UVB-lamp die volgens de fabrieksopgave wordt vervangen, want de UVB-opbrengst zakt lang voordat de lamp zichtbaar stuk is. Hoe dat samenspel precies werkt, lees je in calcium en vitamine D3 voor reptielen.

Een voorbeeldweek voor een volwassen baardagaam

Zo kan een week eruitzien voor een gezond volwassen dier:

• Elke ochtend: een verse bak gemengd bladgroen met wat geraspte wortel of stukjes pompoen.
• Maandag en donderdag: acht tot tien goed gevoerde krekels of sprinkhanen, bepoederd met calcium.
• Zaterdag: een kleinere insectenportie, bijvoorbeeld soldatenvliegenlarven, met het vitamine-D3-supplement.
• Eén keer per week: een stukje fruit als verrijking, verstopt of uit de hand.

Een jong dier draait hetzelfde schema maar dan omgekeerd: elke dag twee tot drie insectenmomenten met calcium erbij, en het groen als vaste bijzaak die gewoon altijd in het terrarium ligt. Sla bij een volwassen dier gerust af en toe een insectendag over; in de natuur is prooi ook niet elke dag raak, en een hongerdag maakt een verwende groenweigeraar meestal een stuk minder kieskeurig. Wat je nooit overslaat, is het verse groen en het schone water. Bewaar supplementpoeders trouwens droog, donker en goed gesloten, en vervang een aangebroken pot na een jaar; vitamine D3 veroudert sneller dan de houdbaarheidsdatum doet vermoeden, en een uitgewerkt supplement zie je pas maanden later aan je dier.

Water en de praktijk van elke dag

Baardagamen komen uit droge streken en drinken weinig zichtbaar, maar vocht blijft nodig: een ondiepe waterschaal die dagelijks wordt ververst, vochtig groenvoer en bij jonge dieren af en toe een nevelbeurt waarbij ze druppels van hun snuit likken. Voer groen 's ochtends, zodat het dier de hele lichtperiode kan eten, en haal slap geworden restjes aan het eind van de dag weg.

Eetlustdips horen er bij baardagamen soms bij. Rond een vervelling eten veel dieren een paar dagen minder, en in de wintermaanden kunnen agamen in een rustfase schieten (brumatie) waarin ze weken nauwelijks eten en veel slapen. Een dier dat verder alert is, op gewicht blijft en normale ontlasting heeft, mag je die rust gunnen; blijf wel water aanbieden en dring geen insecten op. Een agaam die daarentegen vermagert, ingevallen ogen krijgt of wekenlang helemaal niets wil terwijl het terrarium gewoon op temperatuur is, hoort bij een reptielendierenarts. Het verschil zit in het gewicht, en dat weet je alleen als je je dier maandelijks weegt.

Twijfel je of je agaam goed op gewicht is, kijk dan naar de staartwortel en de buik: een gezonde baardagaam heeft een gevulde maar niet bolle staartbasis en geen hangbuik. Weegt je dier steeds zwaarder terwijl het aanbod vooral insecten is, dan is de omslag naar meer groen te laat ingezet. De complete basis voor beginnende reptielenhouders, van terrariuminrichting tot voedingsschema, vind je in de beginnersgids reptielenvoeding.