Dwerggeiten voeren: klein maar kieskeurig

Verschil dwerggeit en gewone geit: klein maar veeleisend

Dwerggeiten zijn in Nederland enorm populair als hobbydier. Ze zijn nieuwsgierig, sociaal en relatief makkelijk te houden in een grote tuin of op een klein stuk weiland. Maar vergis je niet: ondanks hun geringe formaat hebben dwerggeiten specifieke voedingsbehoeften die afwijken van die van grotere geitenrassen. Een Nigeriaanse dwerggeit weegt gemiddeld 25-35 kilogram, een Pygmee geit 25-40 kilogram. Ter vergelijking: een Saanen melkgeit weegt 60-90 kilogram.

Het bijzondere aan dwerggeiten is hun relatief hogere stofwisselingssnelheid per kilogram lichaamsgewicht. Dit betekent dat ze, verhoudingsgewijs, meer energie nodig hebben dan grote geiten. Tegelijkertijd is hun maag kleiner, waardoor ze frequenter en in kleinere porties moeten eten. Dit maakt het extra belangrijk om de voeding kwalitatief op orde te hebben, want er is minder marge voor fouten. Een tekort aan een essentieel mineraal wordt bij een dwerggeit sneller zichtbaar dan bij een grote geit.

Ruwvoer als basis: onbeperkt hooi van goede kwaliteit

De absolute basis van het dwerggeiterantsoen is ruwvoer, en dan met name hooi. Geiten zijn herkauwers met een pensfermentatie die afhankelijk is van structuurrijk voer. Zonder voldoende ruwvoer raakt de pens verstoord, wat leidt tot verzuring (penacidose), diarree en op termijn ernstige gezondheidsproblemen. Een dwerggeit moet daarom onbeperkt toegang hebben tot hooi van goede kwaliteit.

De beste hooisoorten voor dwerggeiten zijn timothee, weidegras en een mix van grassen en kruiden. Timotheehooi is vezelrijk, relatief arm aan eiwit en uitstekend voor het op gewicht houden van volwassen, niet-drachtige geiten. Hooilage (voorgedroogd ingekuild gras) is een alternatief, maar let op: het eiwit- en energiegehalte is hoger dan bij hooi, waardoor geiten er makkelijker dik van worden. Luzerne hooi is zeer eiwitrijk en calciumrijk en moet alleen worden gegeven aan drachtige of lacterende geiten, of aan jonge dieren in de groei.

Controleer het hooi altijd op kwaliteit: het moet lekker ruiken (fris en kruidig, niet muf), groen tot lichtgroen van kleur zijn en vrij van schimmel en stof. Schimmelig hooi kan luchtwegproblemen en listeriose veroorzaken. Reken op een hooiverbruik van ongeveer 1,5-2,5% van het lichaamsgewicht per dag aan droge stof. Voor een dwerggeit van 30 kilogram is dat 450 tot 750 gram hooi per dag, verdeeld over meerdere porties of in een hooiruif die altijd gevuld is.

Krachtvoer: wanneer wel en hoeveel

Krachtvoer (brok, muesli of pellets) is voor de meeste volwassen dwerggeiten in onderhoud niet noodzakelijk als het ruwvoer van goede kwaliteit is. Sterker nog: te veel krachtvoer is een van de meest voorkomende oorzaken van obesitas, pensproblemen en enterotoxemie (een potentieel dodelijke darminfectie veroorzaakt door Clostridium perfringens) bij dwerggeiten. Beperk krachtvoer voor volwassen, niet-drachtige dwerggeiten tot maximaal 100 gram per dag, en dan alleen als het hooi minder voedzaam is.

Er zijn situaties waarin krachtvoer wel degelijk nodig is. Drachtige geiten hebben in de laatste zes weken van de dracht extra energie nodig omdat de lammeren dan het snelst groeien. Verhoog het krachtvoer geleidelijk naar 200-300 gram per dag, verdeeld over twee porties. Lacterende geiten die melk geven, hebben eveneens meer energie en eiwit nodig. Bokjes in de groei (tot zes maanden) krijgen een speciale lammerbrok die is verrijkt met extra eiwit, vitaminen en mineralen.

Kies altijd een krachtvoer dat specifiek is samengesteld voor geiten. Voer voor runderen is ongeschikt omdat het vaak ionoforen bevat (zoals monensin) die dodelijk zijn voor geiten. Schapenvoer kan worden gebruikt in noodgevallen, maar bevat doorgaans te weinig koper voor geiten. Paardenbrok is te zetmeelrijk. Lees het etiket zorgvuldig en controleer of het voer geschikt is voor geiten.

Mineralen, liksteen en koperbalans

Mineralen zijn van levensbelang voor dwerggeiten. De meest kritieke mineralen zijn calcium, fosfor, koper, selenium, zink en jodium. De calcium-fosforverhouding in het totale rantsoen moet tussen de 1,5:1 en 2:1 liggen. Een verstoring van deze verhouding kan leiden tot urinestenen, vooral bij bokken. Dit is een ernstige en soms levensbedreigende aandoening.

Koper is een essentieel sporenelement waar geiten meer van nodig hebben dan schapen. Een volwassen geit heeft dagelijks 10-20 mg koper nodig. Een kopertekort veroorzaakt een vale, rossige vacht (vooral bij donker gekleurde geiten), bloedarmoede en een verminderde weerstand. Let op: gebruik nooit een liksteen of mineraalmengsel dat is ontworpen voor schapen, want deze bevatten bewust weinig koper omdat schapen er gevoelig voor zijn. Kies een liksteen of los mineraalmengsel dat expliciet geschikt is voor geiten.

Selenium is in grote delen van Nederland deficiënt in de bodem, wat betekent dat het hooi en weidegras te weinig selenium bevat. Seleniumtekort veroorzaakt witspierstoornis (stiff lamb disease) bij lammeren en vruchtbaarheidsproblemen bij volwassen geiten. Een gespecialiseerd geitenmineralenmengsel met selenium lost dit op. Overleg met je dierenarts over eventuele aanvullende seleniuminjecties, vooral bij drachtige geiten.

Giftige planten en veilig weidegang

Geiten staan bekend als dieren die "alles eten", maar dit is een gevaarlijke misvatting. Geiten zijn eerder selectieve foerageerders die graag knabbelen aan struiken, bomen en kruiden. Ze kunnen echter niet altijd onderscheid maken tussen eetbare en giftige planten. De volgende planten zijn bijzonder gevaarlijk en mogen absoluut niet in of rondom de weide staan:

• Taxus (Taxus baccata) - Extreem giftig, zelfs kleine hoeveelheden zijn dodelijk. Geiten sterven vaak binnen uren na inname zonder voorafgaande symptomen.
• Rododendron en azalea - Veroorzaken hevig speekselen, braken, diarree, hartritmestoornissen en potentieel de dood.
• Oleander - Alle delen van de plant zijn zwaar giftig en tasten het hart aan.
• Vingerhoedskruid (Digitalis) - Bevat hartglycosiden die het hart doen stoppen.
• Sint-janskruid - Veroorzaakt fotosensibilisatie (ernstige zonnebrand) bij licht gepigmenteerde geiten.
• Eik (eikels en bladeren) - In grote hoeveelheden giftig door tanninen die de nieren beschadigen.

Controleer de weide en omgeving grondig op giftige planten voordat je geiten loslaat. Houd er rekening mee dat geiten uitstekende springers en klimmers zijn die makkelijk bij overhangende takken of struiken aan de andere kant van het hek kunnen. Reken voor weidegang op minimaal 200-400 vierkante meter per dwerggeit. Roteer de weide indien mogelijk om parasitaire besmetting te beperken en het gras de kans te geven om te herstellen.

Drinkwater, voeding bij dracht en veelgemaakte fouten

Schoon drinkwater is essentieel. Een dwerggeit drinkt gemiddeld 2 tot 4 liter water per dag, meer bij warm weer, lactatie of als het rantsoen vooral uit droog hooi bestaat. Vervang het water minimaal dagelijks en reinig de drinkbakken regelmatig. Geiten zijn kieskeurig en weigeren vaak vuil water, wat kan leiden tot uitdroging. In de winter moet je ervoor zorgen dat het water niet bevriest door een verwarmde drinkbak te gebruiken of meerdere keren per dag vers water aan te bieden.

De voeding bij dracht verdient extra aandacht. In de eerste drie maanden van de dracht (totale draagtijd is ongeveer 150 dagen) is het reguliere rantsoen voldoende. Vanaf de vierde maand kun je het krachtvoer licht verhogen. In de laatste zes weken groeien de lammeren het snelst en heeft de geit significant meer energie nodig. Voeg 200-300 gram krachtvoer per dag toe en zorg voor calciumrijk hooi (luzerne). Na het lammeren stijgt de energiebehoefte nog verder door de melkproductie.

Veelgemaakte fouten bij het voeren van dwerggeiten zijn: brood geven (bevat te veel zout en gist, verstoort de pensfermentatie), snoep en koekjes voeren (suiker is giftig voor de pens), te veel fruit geven (maximaal een klein stukje appel of wortel als traktatie), plotselinge voerveranderingen doorvoeren (altijd geleidelijk over 7-10 dagen), en de Body Condition Score (BCS) niet monitoren. De BCS meet de lichaamsconditie op een schaal van 1 tot 5. Voel regelmatig over de ribben en de wervelkolom: bij een ideale BCS van 2,5-3 kun je de ribben voelen met lichte druk maar niet zien.

Bereken de voedingsbehoefte van jouw dwerggeiten

Dwerggeiten zijn fantastische dieren die met de juiste voeding en verzorging 12-15 jaar oud kunnen worden. De sleutel is een eenvoudig maar kwalitatief rantsoen: onbeperkt goed hooi, beperkt krachtvoer, schoon water en de juiste mineralen. Vermijd de verleiding om te veel lekkernijen te geven en monitor het gewicht en de lichaamsconditie regelmatig. Wil je precies weten hoeveel voer jouw dwerggeiten nodig hebben? Gebruik dan de VoerGids calculator voor een berekening op basis van gewicht, leeftijd, dracht en activiteitsniveau. Zo weet je zeker dat je geitjes precies krijgen wat ze nodig hebben.