Ezel voeding en verzorging: wat moet je weten?

Ezels zijn geen kleine paarden

De grootste en meest voorkomende fout die ezelhouders maken is hun ezel voeren alsof het een klein paard is. Ezels komen oorspronkelijk uit droge, schrale gebieden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, waar voedsel schaars was. Door duizenden jaren van evolutie is hun spijsvertering uiterst efficient geworden. Ze halen veel meer energie uit dezelfde hoeveelheid voer dan een paard.

Het gevolg is duidelijk: te veel voer leidt bij ezels snel tot obesitas. En obesitas bij ezels is niet alleen een cosmetisch probleem. Het kan leiden tot ernstige en soms levensbedreigende aandoeningen zoals hoefbevangenheid en hyperlipemie. In Nederland en Belgie is overgewicht het grootste gezondheidsprobleem bij ezels.

Hoeveel voer heeft een ezel nodig?

Een ezel heeft beduidend minder voer nodig dan een paard van hetzelfde gewicht. De vuistregel voor een ezel in onderhoud (niet werkend, niet drachtig):

Ezeltype	Gewicht	Ruwvoer per dag
Miniatuurezel	100-150 kg	1,3 - 2 kg
Standaardezel	150-250 kg	2 - 3,3 kg
Grote ezel / Poitou	250-400 kg	3,3 - 5,2 kg

Dit is 1,3 tot 1,5% van het lichaamsgewicht, beduidend minder dan de 1,5 tot 2% die voor paarden geldt. En dit is het totale ruwvoer, inclusief eventueel weidegras. Bij goede weidegang moet de hooigift dus verminderd worden.

Stro als ruwvoer: het geheime wapen

Een uniek en belangrijk aspect van ezelvoeding is de rol van stro. Waar stro voor paarden nauwelijks voedingswaarde heeft, is het voor ezels een waardevol en zelfs essentieel onderdeel van het rantsoen. Ezels verteren stro veel beter dan paarden dankzij hun efficientere spijsvertering.

Stro heeft een lage energiewaarde, en dat is precies wat de meeste ezels nodig hebben. Een rantsoen van 50% hooi en 50% stro (op gewichtsbasis) is voor veel ezels in onderhoud ideaal. Het stro levert vezels en kauwactiviteit zonder te veel energie toe te voegen.

Geschikte strosoorten zijn:

Gerstestro: de meest gebruikte en best geaccepteerde soort
Tarwestro: iets minder smakelijk, maar prima geschikt
Haverstro: smakelijk maar bevat meer energie dan gerste- of tarwestro, dus in kleinere hoeveelheden

Vermijd stro dat beschimmeld of stoffig is. Controleer elke baal voor gebruik.

Krachtvoer: meestal niet nodig

De meeste ezels in onderhoud hebben helemaal geen krachtvoer nodig. Dit is een belangrijk verschil met paarden. Krachtvoer is alleen nodig bij:

Drachtige ezelinnen in de laatste 3 maanden van de dracht
Zogende ezelinnen
Werkende ezels die dagelijks zware arbeid verrichten
Zeer oude ezels die moeite hebben met kauwen
Zieke of herstellende ezels die extra energie nodig hebben

Als u toch krachtvoer geeft, gebruik dan een product dat laag in suiker en zetmeel is. Speciale ezelvoeren zijn verkrijgbaar bij gespecialiseerde leveranciers. Geef nooit krachtvoer dat bedoeld is voor paarden, dit bevat vaak te veel energie voor ezels.

Weidegang beperken

Nederlands weidegras is voor ezels wat een all-you-can-eat buffet is voor iemand op dieet: veel te rijk. Het eiwitrijke, suikerrijke gras in Nederlandse weilanden is het tegenovergestelde van het schrale steppegras waar ezels op zijn aangepast.

Onbeperkte weidegang leidt bij de meeste ezels gegarandeerd tot overgewicht. Er zijn verschillende strategieen om de grasopname te beperken:

Beperkte weidetijd: laat de ezel slechts een paar uur per dag in de wei, bij voorkeur vroeg in de ochtend wanneer het suikergehalte in het gras het laagst is
Graasmasker: een speciaal masker dat de grasopname met 80% vermindert, terwijl de ezel wel buiten kan zijn
Track-systeem: een smal pad rond het weiland waar de ezel kan lopen zonder veel te grazen, dit stimuleert beweging
Schrale weide: gebruik een perceel met kort, minder voedzaam gras

Mineralen en vitaminen

Ezels hebben vergelijkbare mineralenbehoeften als paarden. Bied altijd een mineralenblok of mineralenmix aan. Let vooral op:

Zout: ezels hebben dagelijks zout nodig, een zoutliksteen moet altijd beschikbaar zijn
Selenium: Nederlandse bodems zijn arm aan selenium, suppletie is vaak nodig
Vitamine E: belangrijk voor de spierfunctie, vooral als de ezel weinig vers gras krijgt

Gezondheidsrisicos door verkeerde voeding

De gevolgen van verkeerde voeding bij ezels zijn ernstig en soms levensbedreigend:

Hoefbevangenheid (laminitis): de meest voorkomende aandoening bij te dikke ezels. De hoefjes worden warm en pijnlijk, de ezel wil niet meer lopen. In ernstige gevallen kan het hoefbeen kantelen, wat onherstelbare schade veroorzaakt.
Hyperlipemie: een levensbedreigende stofwisselingsziekte die specifiek bij ezels en ponys voorkomt. Het treedt op wanneer een te dikke ezel plotseling stopt met eten (door stress, ziekte of een abrupte voerverandering). Het lichaam begint vet af te breken, maar de lever kan de vetmobilisatie niet aan, waardoor het bloed letterlijk vettig wordt. Zonder behandeling is hyperlipemie vaak dodelijk.
Equine Metabool Syndroom (EMS): vergelijkbaar met diabetes type 2 bij mensen. De ezel wordt insulineresistent, wat het risico op hoefbevangenheid verder vergroot.
Overbelasting van gewrichten: extra kilos belasten de benen en hoeven bovenmatig, wat leidt tot vroegtijdige slijtage.

Hoe beoordeelt u het gewicht van uw ezel?

Voel regelmatig de ribben van uw ezel. U moet ze kunnen voelen zonder te drukken, maar ze mogen niet zichtbaar zijn. Andere aandachtspunten:

Een vetkam op de hals die hard aanvoelt en niet beweegt
Vetophoping op de achterhand en rond de staartbasis
Een dikke, ronde buik
Een zogenaamd "vetschort" onder de buik

Als uw ezel te dik is, verminder dan geleidelijk het voer (nooit abrupt, vanwege het risico op hyperlipemie) en verhoog de beweging.

Ezel voerberekening

Bereken met de VoerGids calculator precies hoeveel voer uw ezel nodig heeft. Op basis van gewicht en activiteitsniveau krijgt u een advies volgens de CVB-normen, aangepast aan de specifieke behoeften van ezels.