Grasland beheer: beter gras voor uw dieren

Waarom graslandbeheer de basis is van dierhouderij

Goed graslandbeheer is een van de meest onderschatte aspecten van hobbymatige dierhouderij. Veel dierhouders investeren flink in stallen, voer en dierenartsen, maar besteden nauwelijks aandacht aan de kwaliteit van hun weiland. Dat is jammer, want de weide is de grootste en goedkoopste voerbron die u heeft. Een goed onderhouden weide levert niet alleen meer en beter gras op, maar vermindert ook de parasietendruk, voorkomt giftige planten en bespaart kosten op aangekocht ruwvoer.

In Nederland heeft gemiddeld grasland een opbrengst van 8.000 tot 12.000 kg droge stof per hectare per jaar. Bij slecht beheer kan dit zakken tot 4.000 tot 6.000 kg. Het verschil is enorm: met goed beheer kunt u op hetzelfde oppervlak bijna twee keer zoveel dieren weiden, of uw aankoopkosten voor hooi en krachtvoer halveren.

Begin bij de bodem: laat een analyse doen

Goed grasland begint letterlijk bij de grond. Een bodemanalyse is de eerste en belangrijkste stap. Zonder te weten wat er in uw bodem zit, is bemesting gokwerk. Een bodemanalyse kost tussen de 30 en 80 euro per monster en geeft u informatie over de pH, organische stof, stikstof, fosfaat, kalium, magnesium en spoorelementen.

De belangrijkste waarden voor grasland:

Parameter	Streefwaarde grasland	Effect bij te lage waarde
pH (zuurgraad)	5,5 - 6,5 (afhankelijk van grondsoort)	Nutriënten slecht beschikbaar, slechte grasgroei
Organische stof	4 - 8%	Slechte bodemstructuur, weinig bodemleven
Fosfaat (P-AL)	30 - 45	Trage grasgroei, slechte beworteling
Kalium (K-getal)	18 - 28	Slechte grasopbrengst
Magnesium (MgO)	150 - 250	Kopziekte risico bij herkauwers

Neem het bodemmonster in februari of maart, voordat u gaat bemesten. Gebruik een grondboor en neem minimaal 20 steken verspreid over het perceel op een diepte van 0 tot 10 centimeter. Meng de steken en stuur een representatief monster in naar een erkend laboratorium zoals Eurofins of het BLGG.

Bemesting: wanneer, hoeveel en welk type

Op basis van de bodemanalyse kunt u gericht bemesten. De drie hoofdvoedingsstoffen voor gras zijn stikstof (N), fosfaat (P) en kalium (K).

Organische mest versus kunstmest

Organische mest (paardenmest, rundveemest, schapenmest, compost) verbetert de bodemstructuur, voedt het bodemleven en geeft voedingsstoffen langzaam af. Het nadeel is dat de samenstelling variabel is en de nutriënten niet direct beschikbaar zijn. Reken bij paardenmest op circa 5 kg stikstof, 3 kg fosfaat en 7 kg kalium per ton.

Kunstmest werkt sneller en is preciezer te doseren, maar doet niets voor de bodemstructuur en het bodemleven. De kosten liggen hoger per hectare. Voor hobbymatige dierhouders is een combinatie van organische mest als basis en een beperkte gift kunstmest als aanvulling vaak het meest praktisch.

Bemestingsschema

Februari-maart: eerste gift stikstof (40-60 kg N/ha) zodra het gras begint te groeien (bodemtemperatuur boven 8 graden)
April-mei: tweede gift (30-40 kg N/ha) na de eerste snede of beweiding
Juni-juli: derde gift (20-30 kg N/ha) indien nodig
Na augustus: niet meer bemesten met stikstof, het gras moet afharden voor de winter
Najaar: eventueel kalk strooien als de pH te laag is (op advies van de bodemanalyse)

Let op: te veel stikstof leidt tot eiwitrijk gras, wat voor sommige diersoorten (paarden, alpaca's) ongewenst is. Voor paardenweiden is een lagere stikstofgift (maximaal 100 kg N/ha/jaar) verstandig.

Maaien en weiden afwisselen

De sleutel tot productief grasland is afwisselend maaien en beweiden. Continu beweiden op hetzelfde perceel leidt tot kale plekken, overbezetting met onkruid en een hoge parasietendruk. Het ideale systeem werkt als volgt:

Verdeel uw land in minimaal 3 tot 4 percelen
Laat de dieren 5 tot 7 dagen per perceel grazen
Maai het perceel na beweiding om bossen en weigergras te verwijderen
Laat het perceel 3 tot 4 weken rusten voordat de dieren terugkomen
Maai een of twee percelen voor hooi in mei-juni

Deze rotatie heeft meerdere voordelen: het gras krijgt tijd om te herstellen, de parasietendruk neemt af (wormlarven sterven af zonder gastheer) en het gras blijft productief. Ideaal is het gras bij inscharing 10 tot 15 centimeter hoog. Laat het niet korter dan 5 centimeter afgrazen, want dan herstelt het gras te langzaam.

Onkruid bestrijden en giftige planten verwijderen

Onkruid in het weiland is niet alleen lelijk, het kan levensgevaarlijk zijn. Bepaalde planten zijn giftig voor vee en moeten consequent worden verwijderd.

De gevaarlijkste giftige planten in Nederlandse weilanden:

Jacobskruiskruid: leverbeschadiging (cumulatief giftig), gevaarlijk zowel vers als gedroogd in hooi. Verplicht te bestrijden volgens de wet
Taxus: enkele bladeren kunnen al dodelijk zijn voor paarden en runderen
Waterscheerling: een van de giftigste planten van Europa
Vingerhoedskruid: bevat hartglycosiden die hartritmestoornissen veroorzaken
Herfstijloos: alle delen zijn giftig, ook gedroogd
Eikenblad en -eikels: giftig in grote hoeveelheden, vooral voor runderen

Bestrijding kan handmatig (uittrekken met wortel) of chemisch (selectief herbicide). Bij jacobskruiskruid is uittrekken voor de bloei het meest effectief. Draag handschoenen, want het gif kan ook via de huid worden opgenomen. Voer uitgetrokken planten af en laat ze niet op het land liggen, want verwelkte planten worden juist smakelijker voor vee.

Doorzaaien

Kale plekken en slechte grasmat? Dan is doorzaaien nodig. Het beste moment is eind augustus tot half september, wanneer de bodem nog warm is en er voldoende neerslag valt. Gebruik een graszaadmengsel dat geschikt is voor beweiding (BG-mengsels). Maai het bestaande gras kort, zaai 25 tot 30 kg per hectare en rol aan. Houd het perceel 6 tot 8 weken vrij van beweiding om de jonge planten de kans te geven zich te vestigen.

Drainage en het paddockparadijs-concept

Natte weilanden zijn een probleem: de grasgroei stagneert, de bodem verdicht door vertrapping en de parasietendruk is hoger. Als uw land structureel te nat is, overweeg dan drainage. Een professioneel aangelegd drainagesysteem kost 1.500 tot 3.000 euro per hectare maar verbetert de productiviteit en draagkracht van het land aanzienlijk.

Het paddockparadijs (ook wel track system) is een innovatief huisvestingsconcept dat vooral bij paardenhouders populair is. Het idee is eenvoudig: in plaats van een groot weiland creëert u een smal pad (3 tot 6 meter breed) rondom het perceel. Water, hooi, mineralen en beschutting worden op verschillende plekken langs het pad geplaatst, zodat de dieren de hele dag in beweging zijn. Het middengedeelte wordt gemaaid voor hooi of periodiek opengesteld voor beperkte beweiding.

Voordelen van een paddockparadijs:

Meer beweging voor de dieren (4 tot 8 km per dag in plaats van 1 tot 2 km)
Minder overbeweiding en vertrapping
Beter graslandbeheer van het middengebied
Natuurlijker gedrag en minder verveling

Seizoensplanning en verschil per diersoort

Een jaarplanning helpt u om het graslandbeheer gestructureerd aan te pakken:

Januari-februari: bodemanalyse, plan voor het komende seizoen maken
Maart: eerste bemesting, hekwerk controleren, giftige planten verwijderen
April-mei: start beweiding, eventueel eerste percelen maaien voor hooi
Juni-juli: hooien, tweede bemesting, onkruidbestrijding
Augustus-september: doorzaaien van kale plekken, bemesting stoppen
Oktober-november: laatste beweiding, percelen winterklaar maken
December: dieren van het land bij natte omstandigheden, eventueel bekalking

Houd er rekening mee dat paardenweiden andere eisen stellen dan schapenweiden. Paarden grazen selectief en laten bossen staan, waardoor het grasland ongelijk wordt. Schapen grazen kort en gelijkmatig, maar belasten de zode minder. Gemengd beweiden (eerst paarden, dan schapen) is ideaal: schapen ruimen de bossen op die paarden laten staan en nemen bovendien paardenwormlarven op zonder daar zelf ziek van te worden.

Wilt u berekenen hoeveel dieren u op uw oppervlakte kunt weiden en hoeveel bijvoer u moet aankopen? De VoerGids voercalculator helpt u om de voedingsbehoefte van uw dieren te berekenen en af te stemmen op uw graslandopbrengst.