Hond met overgewicht: afvallen door voeding

Hoe herkent u overgewicht bij uw hond?

Naar schatting heeft 40 tot 55% van de honden in Nederland overgewicht of obesitas. Veel eigenaren herkennen het probleem niet, deels omdat een "lekker gevulde" hond als gezond wordt beschouwd, en deels omdat het gewicht er geleidelijk bij komt. De meest betrouwbare methode om het gewicht van uw hond te beoordelen is de Body Condition Score (BCS) op een schaal van 1 tot 9.

BCS Score	Omschrijving	Beoordeling
1 - 3	Ribben, wervelkolom en heupbeenderen duidelijk zichtbaar. Geen voelbaar vet.	Te mager
4 - 5	Ribben voelbaar met lichte druk. Taille zichtbaar van bovenaf. Buiklijn loopt omhoog.	Ideaal gewicht
6 - 7	Ribben moeilijk voelbaar onder een vetlaag. Taille nauwelijks zichtbaar. Buik rond.	Overgewicht
8 - 9	Ribben niet voelbaar. Geen taille. Hangbuik. Vetophoping op hals, rug en staartbasis.	Obesitas

Een eenvoudige thuistest: ga met uw vingertoppen over de ribbenkast van uw hond. Bij een gezond gewicht voelt u de ribben net zo gemakkelijk als de knokkels op de rug van uw hand. Als u de ribben voelt alsof u over uw handpalm wrijft, is uw hond te dik. Als u stevig moet drukken om de ribben überhaupt te voelen, is er sprake van obesitas.

Kijk ook van bovenaf naar uw hond: een gezonde hond heeft een duidelijke taille achter de ribben. Van opzij gezien loopt de buiklijn omhoog naar de liezen. Bij een te dikke hond is de taille verdwenen en hangt de buik naar beneden.

Gezondheidsrisicos van overgewicht

Overgewicht bij honden is niet alleen een cosmetisch probleem. Het heeft serieuze gevolgen voor de gezondheid en de levensverwachting van uw hond:

Gewrichtsaandoeningen: elke extra kilo belast de gewrichten. Overgewicht versnelt de ontwikkeling van artrose, met name bij grote rassen die al gevoelig zijn voor heupdysplasie en elleboogdysplasie. Onderzoek toont aan dat honden met een gezond gewicht gemiddeld 2 jaar langer leven zonder artroseklachten.
Diabetes mellitus: net als bij mensen verhoogt overgewicht het risico op suikerziekte aanzienlijk. De behandeling vereist dagelijkse insuline-injecties en strikt dieetmanagement.
Hart- en vaatproblemen: het hart moet harder werken om een groter lichaam van bloed te voorzien. Op termijn leidt dit tot hartvergroting en hartfalen.
Ademhalingsproblemen: vetophoping rond de borstkas beperkt de longcapaciteit. Brachycefale (platsnuit) rassen zoals Bulldogs, Mopshonden en Shih Tzus, die al moeite hebben met ademhalen, worden door overgewicht ernstig belemmerd.
Verhoogd risico bij narcose: chirurgische ingrepen zijn riskanter bij dikke honden door de moeilijkere dosering van narcosemiddelen en de langere hersteltijd.
Huidproblemen: vetplooien, vooral bij rassen met al veel huidplooien, leiden tot vochtige dermatitis en infecties.
Kortere levensverwachting: een groot onderzoek bij Labradors toonde aan dat honden met een gezond gewicht gemiddeld 1,8 jaar langer leefden dan hun te zware soortgenoten.

Hoeveel calorieën verminderen?

Het principe van afvallen is simpel: de hond moet minder calorieën binnenkrijgen dan hij verbruikt. De uitvoering vereist echter precisie. Een te drastische verlaging leidt tot voedingstekorten, spierverlies en een ongelukkige hond. Een te kleine verlaging levert geen resultaat op.

De vuistregel voor veilig afvallen:

Bepaal het streefgewicht: overleg met uw dierenarts. Als uw hond nu 30 kg weegt en het ideale gewicht 25 kg is, dan is het streefgewicht 25 kg.
Bereken de dagelijkse caloriebehoefte voor het streefgewicht: de rustenergiebehoefte (RER) is 70 x (streefgewicht in kg)^0.75. Voor een streefgewicht van 25 kg is dat circa 70 x 11,2 = 784 kcal.
Verminder met 15 tot 20%: om gewichtsverlies te stimuleren, geeft u 80 tot 85% van de onderhoudsbehoefte voor het streefgewicht. In ons voorbeeld: 784 x 0,8 = circa 625 kcal per dag.

Dit is een richtlijn. Elke hond reageert anders, afhankelijk van het ras, de leeftijd, het geslacht en of de hond gesteriliseerd/gecastreerd is. Monitor het gewicht wekelijks en pas de hoeveelheid aan als de hond te snel of te langzaam afvalt.

Dieetvoer versus gewoon minder voer geven

Een veelgestelde vraag: is het beter om een speciaal dieetvoer te geven, of kunt u gewoon minder van het huidige voer geven?

Minder van het huidige voer: het voordeel is de eenvoud en lagere kosten. Het nadeel is dat u met minder voer ook minder vitaminen, mineralen en eiwit binnenkrijgt. Als u het reguliere voer met 30% vermindert, krijgt uw hond ook 30% minder van alle essentiële voedingsstoffen. Dit kan bij langdurig diëten tot tekorten leiden.

Speciaal dieetvoer: dieetvoeren (zoals Royal Canin Satiety, Hill's Metabolic of Specific Weight Reduction) zijn zo samengesteld dat ze minder calorieën per gram bevatten maar dezelfde hoeveelheid vitaminen, mineralen en eiwit. Bovendien bevatten ze extra vezels die een vol gevoel geven, en een verhoogd eiwitgehalte om spiermassaverlies tijdens het afvallen te beperken.

Het advies: bij meer dan 15% overgewicht is dieetvoer de betere optie. Bij licht overgewicht (5-15%) kunt u volstaan met het verminderen van het reguliere voer, mits u het aanvult met een multivitaminesupplement.

Tussendoortjes aanpassen

Snoepjes en tussendoortjes zijn vaak de onzichtbare saboteur van elk hondendieet. Veel eigenaren zijn zich niet bewust van hoeveel extra calorieën hun hond dagelijks binnenkrijgt via beloningen, kauwsnacks en etensresten.

Enkele voorbeelden om het in perspectief te plaatsen:

Een groot hondenkoekje: 50 tot 100 kcal. Voor een kleine hond (5 kg) is dat al 10-20% van de dagelijkse behoefte.
Een varkenssoor: 150 tot 200 kcal
Een stuk kaas (20 gram): 70 kcal
Een boterham met pindakaas: 200+ kcal

Tussendoortjes mogen maximaal 10% van de dagelijkse calorie-inname uitmaken, en deze calorieën moeten van de maaltijdportie worden afgetrokken. Gezonde alternatieven voor de standaard snoepjes:

Stukjes komkommer of wortel: weinig calorieën, veel kauwplezier
Rijstwafels (zonder zout): licht en knapperig
Bevroren blokjes kippenbouillon (zonder ui en zout): verkoelend en smakelijk
De reguliere brokken als beloning gebruiken tijdens de wandeling (trek deze af van de dagportie)

Bewegingsplan: meer verbranden

Afvallen gaat het effectiefst met een combinatie van minder eten en meer bewegen. Maar begin voorzichtig: een hond met ernstig overgewicht mag niet plotseling intensief gaan sporten. Dit belast de gewrichten en het hart te zwaar.

Een opbouwschema voor een te dikke hond die weinig bewoog:

Week 1-2: 2x per dag 15 minuten wandelen op een rustig tempo
Week 3-4: 2x per dag 20 minuten wandelen, af en toe een kort stukje sneller
Week 5-8: 2x per dag 30 minuten wandelen, variatie in tempo en terrein
Vanaf week 9: 2x per dag 30 tot 45 minuten, inclusief lichte draf en heuvels

Zwemmen is een uitstekende oefening voor honden met overgewicht: het is gewrichtssparend en verbrandt veel calorieën. Veel dierenklinieken beschikken over een onderwaterloopband speciaal voor honden die moeten revalideren of afvallen.

Afvaltempo en wanneer naar de dierenarts

Een gezond afvaltempo voor honden is 1 tot 2% van het lichaamsgewicht per week. Voor een hond van 30 kg die naar 25 kg moet, is dat 300 tot 600 gram per week. Het totale afvaltraject duurt dan 8 tot 17 weken. Dit klinkt langzaam, maar geleidelijk afvallen is veiliger en het resultaat is blijvender.

Weeg uw hond wekelijks op hetzelfde moment (s ochtends voor de maaltijd). Noteer het gewicht zodat u de voortgang kunt bijhouden. Als het gewicht 2 weken niet daalt ondanks het dieet, verminder de portie met nog eens 10%. Als het gewicht te snel daalt (meer dan 3% per week), verhoog dan de portie.

Ga naar de dierenarts als:

Uw hond meer dan 20% overgewicht heeft: een dierenarts kan een bloedonderzoek doen om medische oorzaken uit te sluiten (hypothyreoïdie, syndroom van Cushing)
Het afvallen stagneert ondanks strikte naleving van het dieet
Uw hond klachten vertoont: overmatig hijgen, niet meer willen wandelen, kreupelheid, overmatige dorst of veel plassen
U twijfelt over het streefgewicht of de aanpak

Veelgemaakte fouten bij het afvallen:

Te streng diëten: een crash-dieet leidt tot spierverlies en een jojo-effect
Niet het hele gezin betrekken: als één gezinslid stiekem snoepjes geeft, werkt het dieet niet
Alleen minder eten, niet meer bewegen: de combinatie is het effectiefst
Te snel stoppen: zodra het streefgewicht bereikt is, moet u overschakelen naar een onderhoudsdieet. Terugkeren naar de oude voergewoonten leidt tot terugval.
De bedelogen niet weerstaan: uw hond zal u smekend aankijken. Dat is normaal. Geef niet toe.

Wilt u berekenen hoeveel voer uw hond per dag nodig heeft om gezond af te vallen? Gebruik de VoerGids voerberekening voor een advies op maat, gebaseerd op het streefgewicht en het activiteitsniveau van uw hond.