Hooikoorts bij paarden: voeding aanpassen

Wat is hooikoorts bij paarden precies?

De term "hooikoorts" bij paarden is eigenlijk een verzamelnaam voor chronische luchtwegproblemen die officieel bekendstaan als RAO (Recurrent Airway Obstruction), eerder aangeduid als COPD of "dampigheid." In tegenstelling tot hooikoorts bij mensen (die veroorzaakt wordt door pollen) is hooikoorts bij paarden een allergische reactie op schimmelsporen, stof en andere deeltjes in hooi en stro.

De aandoening treft naar schatting 10 tot 15% van de paarden in stalomgevingen en komt vaker voor bij paarden ouder dan 7 jaar. De klachten variëren van mild (af en toe hoesten) tot ernstig (chronische benauwdheid en verminderd prestatievermogen).

De symptomen om op te letten:

Hoesten: vooral bij het begin van de training, bij het eten van hooi of bij het installen
Neusvloeiing: witte tot geelachtige slijmafscheiding uit beide neusgaten
Verhoogde ademhalingsfrequentie: meer dan 16 ademhalingen per minuut in rust
Buikpers bij het uitademen: het paard gebruikt de buikspieren actief om uit te ademen, herkenbaar aan een "dampigheidslijn" langs de flanken
Verminderde prestaties: sneller moe, minder uithoudingsvermogen
Benauwdheid: wijd open neusgaten, hoorbare ademhaling

Stof in hooi: de grootste boosdoener

Het belangrijkste allergeen voor paarden met RAO zijn schimmelsporen in hooi. Zelfs hooi dat er goed uitziet en lekker ruikt, bevat miljoenen microscopisch kleine schimmelsporen. Bij paarden zonder luchtwegproblemen veroorzaken deze sporen geen klachten, maar bij gevoelige paarden leidt het inademen ervan tot een ontstekingsreactie in de longen.

De hoeveelheid schimmelsporen in hooi hangt af van meerdere factoren:

Droogtegraad bij het persen: hooi dat te vochtig is geperst (meer dan 16% vocht), beschimmelt sneller
Bewaaromstandigheden: hooi dat vochtig of warm is opgeslagen bevat meer schimmelsporen
Ouderdom: naarmate hooi langer bewaard wordt, neemt het aantal schimmelsporen toe
Handling: bij het uiteenplukken van hooibalen komen wolken stof en sporen vrij

Naast hooi dragen ook stro (als bodembedekking), stalstof, ammoniak uit urine en slecht geventileerde stallen bij aan de luchtwegproblemen. Een paard dat in een stoffige stal staat en droog hooi eet, ademt per dag miljoenen schimmelsporen in.

Hooi weken: de eerste stap

Het weken van hooi is de meest toegankelijke maatregel om de stofbelasting te verminderen. Door het hooi onder te dompelen in water worden de schimmelsporen gebonden aan het water en inademen voorkomen.

Richtlijnen voor het weken:

Minimaal 10 tot 30 minuten volledig ondergedompeld in water. Kort besproeien met een tuinslang is niet voldoende.
Gebruik een grote bak of container waar het hooi volledig in past. Een oude badkuip of waterbak werkt goed.
Geef het hooi direct na het weken. Nat hooi bederft snel, vooral bij warm weer. Gooi nat hooi dat langer dan 8 uur heeft staan liggen weg.
Het wekwater bevat na afloop veel voedingsstoffen en bacteriën. Gooi dit weg en gebruik het niet als drinkwater voor dieren.

Het nadeel van weken is dat het ook voedingsstoffen uitspoelt, met name wateroplosbare suikers, mineralen en vitaminen. De energiewaarde van het hooi daalt met 10 tot 20%. Bij paarden die al moeite hebben om op gewicht te blijven, moet u dit compenseren met extra voer.

Hooi stomen: de premium oplossing

Een hooistomer is een apparaat dat stoom van 100 graden Celsius door het hooi blaast. Dit doodt schimmelsporen, bacteriën en schimmels terwijl de voedingswaarde grotendeels behouden blijft. Onderzoek van de Royal Agricultural University toonde aan dat stomen het aantal levensvatbare schimmelsporen met meer dan 99% vermindert.

Voordelen van stomen ten opzichte van weken:

Effectiever in het doden van schimmelsporen
Behoud van voedingsstoffen (geen uitspoeling)
Gestoomd hooi is smakelijker voor de meeste paarden
Minder waterverbruik en geen probleem met vuil wekwater

Het nadeel is de aanschafprijs: een professionele hooistomer kost tussen de 2.000 en 4.500 euro. Er bestaan goedkopere alternatieven (zelfbouw met een behangstomer), maar deze bereiken niet altijd de juiste temperatuur en stomduur voor een effectieve behandeling. Gestoomd hooi moet, net als geweekt hooi, binnen enkele uren opgevoerd worden.

Alternatieven voor hooi

Als weken of stomen onvoldoende verlichting biedt, of als het paard zeer ernstige klachten heeft, zijn er alternatieven voor droog hooi:

Haylage (voordroogkuil in kleine balen)

Haylage is gras dat minder lang gedroogd is dan hooi en luchtdicht is verpakt. Het vochtgehalte ligt tussen de 40 en 60%, waardoor er veel minder stof en schimmelsporen in zitten. De voedingswaarde per kilogram is lager dan droog hooi (door het hogere vochtgehalte), dus u moet meer kilogrammen geven. Let op: zodra de baal geopend is, moet de haylage binnen 3 tot 5 dagen opgevoerd worden om bederf te voorkomen.

Ingekuilde ruwvoeders

Producten zoals ingekuild gras of gehakseld ruwvoer zijn nagenoeg stofvrij. Ze zijn een uitstekende optie voor paarden met ernstige luchtwegproblemen, maar let op de hogere voedingswaarde: pas de hoeveelheid aan om overvoeding te voorkomen.

Ruwvoervervangers

Bietenpulp, luzernebrok, grasbrok en vezelrijke pellets kunnen een deel van het hooi vervangen. Deze producten zijn stofvrij en consistent in kwaliteit. Ze bieden echter minder kauwplezier en foerageerverrijking dan lang ruwvoer. Gebruik ze als aanvulling, niet als volledige vervanging. Maximaal 30 tot 40% van de ruwvoerbehoefte kan uit ruwvoervervangers bestaan, de rest moet lang ruwvoer zijn.

Stalmanagement: de omgeving aanpassen

Voedingsaanpassingen alleen zijn vaak niet voldoende. De stalomgeving speelt een minstens zo grote rol:

Bodembedekking: vervang stro door een stofvrij alternatief zoals gehakseld stro (dust-extracted), houtkrullen, vlas of rubberen stalmatten met een dunne laag zaagsel
Ventilatie: zorg voor maximale luchtcirculatie. Open de bovendeuren en ramen, of overweeg een open frontstal
Mestverwijdering: ruim de stal minimaal 2 keer per dag uit. Ammoniak uit urine irriteert de luchtwegen.
Hooi niet in de stal voeren: hang het hooinet buiten of gebruik een voerplaats buiten de stal
Nabuureffect: een paard met luchtwegproblemen heeft ook last van stof uit de boxen van buren. Overleg met stalgenoten over stofvrije maatregelen.
Stro niet in de buurt schudden: het instrooien van naburige boxen veroorzaakt enorme stofwolken

Voedingssupplementen en weidegang

Verschillende voedingssupplementen kunnen de luchtwegen ondersteunen bij paarden met RAO:

Omega-3 vetzuren (lijnzaadolie, visolie): hebben een ontstekingsremmende werking. Dosering: 30 tot 60 ml lijnzaadolie per dag voor een paard van 500 kg.
Vitamine C: een antioxidant die de luchtwegen kan ondersteunen. 3 tot 5 gram per dag.
MSM (methylsulfonylmethaan): kan de luchtwegontsteking verminderen. 10 tot 20 gram per dag.
Zwarte komijnzaad(olie): wordt traditioneel gebruikt voor luchtwegondersteuning. De wetenschappelijke onderbouwing is beperkt, maar veel eigenaren rapporteren positieve effecten.

Weidegang is vaak de beste therapie voor paarden met luchtwegproblemen. Buiten is de lucht schoon en stofvrij. Veel paarden die in de stal ernstige klachten vertonen, zijn buiten volledig symptoomvrij. Als het mogelijk is, kies dan voor 24-uurs weidegang met een schuilmogelijkheid, in plaats van opstallen. In de winter kan een open loopstal met goede ventilatie een goed compromis zijn.

Heeft uw paard luchtwegproblemen en wilt u de voeding optimaliseren? Gebruik de VoerGids voerberekening om de ruwvoer- en krachtvoeraanpassingen door te rekenen op basis van de CVB-normen.