Dieren voeden op de kinderboerderij: praktische gids
Hoe voedt u de dieren op een kinderboerderij? Praktische tips per diersoort.
Basisprincipes: voeding op een kinderboerderij
Het voeden van dieren op een kinderboerderij verschilt fundamenteel van het voeden van productiedieren op een boerenbedrijf. Op een kinderboerderij staan dierenwelzijn, veiligheid en educatie centraal. De dieren moeten gezond blijven, bezoekers moeten veilig met de dieren kunnen omgaan, en het voermoment is bij uitstek een kans om kinderen iets te leren over dierenverzorging.
Het allerbelangrijkste principe is: de verzorger bepaalt wat, hoeveel en wanneer de dieren eten. Bezoekers mogen nooit zelfstandig voer meebrengen of naar eigen inzicht voeren. Dit klinkt streng, maar is essentieel om de gezondheid van de dieren te waarborgen. Jaarlijks worden dieren op kinderboerderijen ziek doordat welwillende bezoekers verkeerd voedsel geven.
Voeding per diersoort: een praktisch overzicht
Geiten
Geiten zijn de populairste dieren op kinderboerderijen en berucht om hun eetlust. Een volwassen geit heeft per dag nodig: 1,5 tot 2 kg hooi als basis, aangevuld met 200 tot 400 gram geitenkorrels (afhankelijk van gewicht en lactatie) en eventueel wat verse groenten als verrijking. Geiten zijn browsers: ze eten liever struiken, takken en kruiden dan gras. Bied regelmatig wilgen- of fruitboomtakken aan als verrijking.
Gevaren bij geiten: ze eten werkelijk alles wat ze te pakken kunnen krijgen, inclusief plastic zakken, sigarettenpeuken en giftige planten. Zorg dat de omheining zo is ingericht dat bezoekers niets in het verblijf kunnen gooien. Rhododendron, taxus en oleander zijn dodelijk voor geiten, zelfs in kleine hoeveelheden.
Schapen
Schapen zijn herkauwers met een vergelijkbare basisvoeding als geiten, maar minder avontuurlijk in hun eetgedrag. Een volwassen schaap eet 1,5 tot 2,5 kg hooi per dag of equivalent aan gras bij weidegang. Daarnaast 100 tot 300 gram schapenkorrels, afhankelijk van het seizoen en de conditie. Belangrijk verschil met geiten: schapen zijn extreem gevoelig voor koper. Geef nooit geitenvoer of rundveekoekjes aan schapen, want het kopergehalte daarin kan dodelijk zijn.
Konijnen
Konijnen hebben onbeperkt toegang tot hooi nodig (timothyhooi bij voorkeur), aangevuld met 25 tot 30 gram konijnenkorrels per kg lichaamsgewicht en een handvol verse groenten per dag. Geschikte groenten zijn andijvie, veldsla, wortelloof en kruiden. Vermijd ijsbergsla (te waterig, kan diarree veroorzaken) en kool (gasvorming). Op een kinderboerderij is het extra belangrijk om te controleren dat bezoekers geen brood aan de konijnen geven, want dat is een van de meest voorkomende fouten.
Kippen en eenden
Kippen krijgen 120 tot 150 gram compleet legmeel of legkorrels per dier per dag, aangevuld met oesterschelp voor de kalkvoorziening en eventueel een klein beetje gemengd graan als scharrelverrijking. Eenden hebben een vergelijkbaar dieet maar eten meer: 150 tot 200 gram per dag, en ze hebben extra niacine (vitamine B3) nodig. Geef nooit brood aan eenden of kippen. Het heeft nauwelijks voedingswaarde, vult de maag zonder te voeden en veroorzaakt bij regelmatig gebruik angel wing (vleugelmisvorming) bij eenden.
Varkens
Minivarkens of kunekune-varkens op kinderboerderijen krijgen 2 tot 3% van hun lichaamsgewicht aan voer per dag, verdeeld over twee maaltijden. Dit bestaat uit compleet varkensvoer, aangevuld met groenten en fruit als verrijking. Varkens zijn alleseters, maar dat betekent niet dat ze alles mogen eten. Rauw vlees, gekookte etensresten met vlees, ui, chocolade en avocado zijn verboden. Wettelijk is het bovendien verboden om keukenafval met dierlijke producten aan varkens te voeren (EU-wetgeving ter preventie van dierziekten).
Bezoekers en voeren: waarom beperken essentieel is
Het voeren van dieren is voor bezoekers, en vooral kinderen, een van de leukste activiteiten op de kinderboerderij. Toch is ongecontroleerd voeren door bezoekers een van de grootste gezondheidsrisico's voor de dieren. De meest voorkomende problemen:
- Overvoeding: op een drukke dag kunnen tientallen bezoekers "even een hapje" geven, met als resultaat dat een geit of schaap twee tot drie keer de dagelijkse portie binnenkrijgt
- Verkeerd voedsel: bezoekers brengen vaak brood, koekjes, chips, snoep of oud fruit mee. Brood is de grootste boosdoener: het verstoort de pensflora van herkauwers en kan levensbedreigende pensverzuring veroorzaken.
- Giftige planten: kinderen plukken soms planten of bloemen uit de omgeving en bieden deze aan de dieren aan
- Plastic en verpakkingen: dieren, vooral geiten, eten alles inclusief het papier of plastic waar het voer in zat
De beste aanpak is om voerzakjes samen te stellen die bezoekers kunnen kopen of gratis krijgen. Vul deze met veilig voer: stukjes wortel, stukjes appel (zonder pitten), speciale dierenbrokjes of hooi. Hang duidelijke borden op met de tekst "Voer de dieren alleen met ons voer" en leg uit waarom dit belangrijk is. Maak er een educatief moment van.
Voerschema: een dagindeling voor de verzorger
Een vast voerschema zorgt voor rust bij de dieren en voorkomt overvoeding. Een voorbeeld voor een middelgrote kinderboerderij:
| Tijdstip | Activiteit |
|---|---|
| 07:00 - 08:00 | Hooi bijvullen voor alle herkauwers en konijnen. Drinkwater verversen. Legmeel voor kippen en eenden. |
| 08:00 - 08:30 | Krachtvoer/korrels per diersoort in aparte bakken. Verse groenten voor konijnen en cavia's. |
| 12:00 - 12:30 | Hooi controleren en bijvullen indien nodig. Water controleren. Eventueel groenten/fruit als verrijking voor varkens. |
| 16:00 - 17:00 | Tweede portie krachtvoer indien nodig (winterperiode). Hooi bijvullen voor de nacht. Drinkwater verversen. |
Kosten berekenen per dier per maand
Voor het bestuur of de beheerder van een kinderboerderij is het nuttig om de voerkosten per dier te kennen. Een indicatie op basis van prijzen in 2024:
| Diersoort | Voerkosten per maand | Belangrijkste kosten |
|---|---|---|
| Geit | 25 - 40 euro | Hooi (15-20), korrels (8-12), mineralen (2-5) |
| Schaap | 20 - 35 euro | Hooi (15-20), korrels (5-10), likstenen (2-3) |
| Konijn | 15 - 25 euro | Hooi (8-12), korrels (3-5), groenten (4-8) |
| Kip | 8 - 12 euro | Legmeel (5-8), oesterschelp (1-2), graan (2-3) |
| Eend | 10 - 15 euro | Eendenkorrels (6-9), graan (2-4), groenten (2-3) |
| Minivarken | 30 - 50 euro | Varkenskorrels (20-30), groenten/fruit (8-15), stro (2-5) |
Wetgeving en NVWA-regels
Kinderboerderijen vallen onder de Wet dieren en het Besluit houders van dieren. De NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) controleert steekproefsgewijs. Belangrijke regels met betrekking tot voeding:
- Verbod op keukenafval met dierlijke producten als voer voor varkens, herkauwers en pluimvee (EU-verordening 1069/2009)
- Gescheiden opslag van voer voor verschillende diersoorten om kruisbesmetting te voorkomen (vooral relevant vanwege koper in geitenvoer dat giftig is voor schapen)
- Drinkwatervoorziening: alle dieren moeten permanent toegang hebben tot schoon drinkwater
- Voerkwaliteit: voer moet schimmelvrij en van goede kwaliteit zijn. Beschimmeld hooi of bedorven groenten mogen niet worden aangeboden.
- Registratieplicht: kinderboerderijen met herkauwers, varkens of pluimvee moeten geregistreerd zijn bij de RVO en een UBN-nummer hebben
Seizoensaanpassingen en veelgemaakte fouten
De voeding op een kinderboerderij moet per seizoen worden aangepast. In de winter hebben alle dieren meer energie nodig (10 tot 20% meer voer) en is hooi de belangrijkste voedselbron omdat er geen gras beschikbaar is. In de zomer bij weidegang is minder krachtvoer nodig, maar moet u extra letten op de watervoorziening en schaduw.
De meest gemaakte fouten op kinderboerderijen:
- Alle dieren hetzelfde voer geven: elke diersoort heeft specifieke behoeften. Koperrijk geitenvoer kan schapen doden.
- Bezoekers ongecontroleerd laten voeren: stel voerregels op en handhaaf deze consequent.
- Te weinig hooi aanbieden: herkauwers en konijnen moeten altijd hooi beschikbaar hebben, 24 uur per dag.
- Geen mineralen en vitaminen aanvullen: bied likstenen en speciale mineralenmengsels aan per diersoort.
- Voer onbeschermd opslaan: ongedierte (ratten, muizen) besmet het voer met ziektekiemen. Bewaar voer in afgesloten containers.
Beheert u een kinderboerderij en wilt u de voerbehoefte per dier precies berekenen? De VoerGids voerberekening helpt u om per diersoort de juiste hoeveelheid voer te bepalen op basis van gewicht, leeftijd en seizoen.