Legproblemen bij kippen: ligt het aan het voer?

Je kippen legden altijd prima, maar ineens stoppen ze. Of ze leggen wel, maar de eieren hebben dunne schalen, rare vormen of geen dooier. Het is een van de meest gestelde vragen onder kippenhouders: waar ligt het aan? Vaak is het antwoord eenvoudiger dan je denkt. Voeding speelt bij legproblemen bijna altijd een rol, direct of indirect.

Hoeveel eieren mag je verwachten?

Voordat je van een probleem spreekt, is het goed om te weten wat normaal is. Een moderne legraskip (zoals de Lohmann Brown of ISA Brown) legt in haar eerste legjaar 280 tot 320 eieren. Dat is bijna een ei per dag. In het tweede jaar daalt dat naar 200 tot 250 eieren. Elk jaar daarna neemt de productie verder af.

Oudere kippen leggen dus minder. Dat is normaal. Een kip van vier jaar die nog 100 eieren per jaar legt, doet het prima.

Daarnaast zijn er periodes waarin kippen van nature stoppen met leggen. Tijdens de rui (meestal in het najaar) leggen kippen niet. En in de winter, wanneer de dagen kort zijn, neemt de leg af. Kippen hebben minimaal 14 uur licht per dag nodig voor een optimale leg.

Wanneer is het een voedingsprobleem?

Een voedingsgerelateerd legprobleem herken je aan een of meer van deze signalen:

De leg stopt plotseling of neemt snel af, zonder dat er een andere verklaring is (rui, leeftijd, stress, kort dag).
De eischalen zijn dun, ruw of bros. Soms leggen kippen eieren zonder schaal (zogenaamde windeieren).
De eieren zijn kleiner dan normaal.
De dooierkleur is bleek in plaats van diep oranje.
De kippen zien er vaal uit, hebben een bleke kam of zijn minder actief.

Als je meerdere van deze signalen ziet, is het tijd om het voer onder de loep te nemen.

Calcium: de basis van de eischaal

Een eischaal bestaat voor 95 procent uit calciumcarbonaat. Een kip heeft per ei ongeveer 2 gram calcium nodig. Als ze een ei per dag legt, is dat 2 gram per dag, alleen al voor de schaal. Daarbovenop komt de calciumbehoefte voor botonderhoud en andere lichaamsprocessen.

Legmeel en legkorrel bevatten doorgaans 3,5 tot 4 procent calcium. Dat is voldoende als de kip genoeg legvoer eet. Maar als je veel andere dingen bijvoert (brood, graan, groente, keukenresten), verdunt dat het calciumgehalte van het totale rantsoen.

Een kip die de helft van haar voer als tarwe krijgt en de helft als legmeel, krijgt maar de helft van het calcium dat ze nodig heeft. Het resultaat: dunne schalen, windeieren en uiteindelijk minder leg.

Oplossing voor calciumtekort

Bied altijd oesterschelp of gemalen kalksteentjes los aan in een apart bakje. De kippen nemen hier zelf van als ze calcium nodig hebben. Dit is de makkelijkste en effectiefste manier om calciumtekort te voorkomen.
Beperk bijvoer (brood, graan, restjes) tot maximaal 10 tot 15 procent van het totale rantsoen. De rest moet legmeel of legkorrel zijn.
Geef geen gemengd graan als hoofdvoer. Graan bevat veel energie maar weinig calcium en eiwit. Het is een lekkernij, geen volledig voer.

Eiwit: de bouwstof van het ei

Een ei bevat ongeveer 6 gram eiwit. Die eiwitten moet de kip uit haar voer halen. Legvoer bevat 16 tot 18 procent ruw eiwit. Dat is precies afgestemd op de behoefte van een leggende kip.

Bij een eiwitgebrek legt de kip minder eieren en de eieren die ze legt zijn kleiner. De kip kan ook veren gaan plukken bij zichzelf of bij andere kippen, op zoek naar extra eiwit (veren bevatten veel keratine, een eiwit).

Eiwitgebrek ontstaat vaak doordat kippen te veel graan of brood krijgen en te weinig legvoer. Tarwe bevat maar 10 tot 12 procent eiwit. Brood nog minder.

Oplossing voor eiwittekort

Zorg dat legvoer altijd de basis is van het rantsoen.
Geef eiwitrijke snacks in plaats van graan: meelwormen (gedroogd), zonnebloempitten, gepelde hennepzaad of een beetje kwark.
Kippen die vrij scharrelen vangen zelf insecten en wormen. Dat is een uitstekende eiwitbron.

Vitamine D: nodig voor calciumopname

Vitamine D is nodig om calcium uit de darm op te nemen. Zonder voldoende vitamine D kan een kip genoeg calcium binnenkrijgen en toch dunne schalen leggen, omdat het calcium niet wordt opgenomen.

Kippen die buiten komen maken vitamine D aan onder invloed van zonlicht, net als mensen. Kippen die alleen binnen zitten (in een donkere schuur of ren zonder daglicht) lopen risico op een vitamine D-tekort.

Legvoer bevat toegevoegd vitamine D, maar als je veel bijvoert met producten zonder vitamine D, wordt het totaal verdund.

Laat je kippen zo veel mogelijk buiten scharrelen.
Als buitenloop niet mogelijk is, overweeg een vitamine D-supplement via het drinkwater.

Fosfor: de partner van calcium

Fosfor werkt samen met calcium bij de botvorming en de eischaalproductie. De verhouding calcium-fosfor in het voer moet ongeveer 4:1 tot 5:1 zijn bij leggende kippen. Te veel fosfor ten opzichte van calcium verstoort de calciumopname.

In de praktijk is een fosfaattekort zeldzaam als je goed legvoer geeft. Het probleem ontstaat eerder bij een overmaat, bijvoorbeeld door te veel tarwezemelen of rijstzemelen bij te voeren. Die bevatten relatief veel fosfor.

Methionine en andere aminozuren

Niet alleen de totale hoeveelheid eiwit telt, maar ook de samenstelling. Methionine is een aminozuur dat vaak als eerste beperkend is bij kippen. Het is nodig voor de aanmaak van veren en eieren. Een tekort leidt tot verminderde leg en slechte bevedering.

Legvoer van goede kwaliteit bevat voldoende methionine. Maar als je zelf rantsoenen samenstelt (uit granen, erwten, zonnebloemschroot), moet je er specifiek op letten.

Te vet: ook een probleem

Kippen die te veel eten of te veel energierijk voer krijgen, worden vet. Een te vette kip legt minder. Het vet rond de eierstokken belemmert de eileg letterlijk. In ernstige gevallen kan de kip interne legproblemen ontwikkelen, waarbij het ei niet goed door de eileider kan.

Dit komt voor bij kippen die veel brood, rijst of vet keukenafval krijgen. Het komt ook voor bij kippen die te weinig ruimte hebben om te bewegen.

Beperk energierijk bijvoer.
Geef kippen voldoende ruimte om te scharrelen en te bewegen.
Een kip in goede conditie heeft een voelbare, maar niet dikke, borstspier. Je moet de punt van het borstbeen nog net kunnen voelen.

Andere oorzaken van legproblemen

Voeding is niet altijd de enige oorzaak. Soms spelen andere factoren een rol:

Licht. Kippen hebben 14 tot 16 uur licht per dag nodig voor optimale leg. In de winter kun je bijverlichten in het hok met een lamp op een tijdklok.
Stress. Een nieuwe kip in de groep, een roofdier (marter, vos) dat 's nachts rondloopt, of te weinig ruimte veroorzaakt stress. Stress remt de eileg.
Parasieten. Bloedluis zuigt 's nachts bloed bij de kippen. Een ernstige besmetting veroorzaakt bloedarmoede en verminderde leg. Controleer de zitstokken en kieren in het hok op rode vogelmijt.
Ziektes. Infectieuze bronchitis, Newcastle Disease en andere virusinfecties kunnen de eileg permanent beschadigen. Vaccinatie is de beste preventie.
Waterkwaliteit. Kippen drinken veel, zeker in de zomer. Vies drinkwater bevat bacterien die darminfecties veroorzaken. Een zieke kip legt niet.

Het ideale kippenrantsoen

Een goed rantsoen voor legkippen ziet er zo uit:

85 tot 90 procent van het voer bestaat uit legmeel of legkorrel (16 tot 18 procent eiwit, 3,5 tot 4 procent calcium).
Oesterschelp of kalksteentjes altijd los beschikbaar.
Schoon water, altijd vers.
Maximaal 10 tot 15 procent bijvoer (groenvoer, graan, meelwormen).
Vrije uitloop op gras en grond als dat mogelijk is.
Grit (kleine steentjes) voor de spiermaag. Kippen hebben geen tanden en vermalen hun voer in de spiermaag met behulp van grit.

Samenvatting

Legproblemen bij kippen zijn vaak terug te voeren op de voeding. Te weinig calcium, eiwit of vitamine D zijn de meest voorkomende oorzaken. De oplossing is meestal eenvoudig: geef goed legvoer als basis, beperk bijvoer en bied oesterschelp apart aan. Is het voer op orde en leggen je kippen nog steeds niet? Kijk dan naar licht, stress, parasieten en waterkwaliteit.

Wil je weten hoeveel jouw kippen precies nodig hebben? Gebruik de VoerGids calculator voor een persoonlijk voeradvies op basis van gewicht, leeftijd en seizoen.