Melkgeiten voeren: voeding voor een goede melkproductie

De energiebehoefte van een melkgeit

Een melkgeit heeft een aanzienlijk hogere energiebehoefte dan een droge geit. Waar een droge geit van 60 kg ongeveer 800 VEM per dag nodig heeft voor haar onderhoudsbehoefte, heeft een melkgeit met een productie van 3 liter per dag al snel 1.400 tot 1.600 VEM nodig. Per liter melk die de geit produceert, komt daar circa 450 VEM bij. Bij topgeiten die 5 liter of meer per dag produceren, kan de totale energiebehoefte oplopen tot meer dan 2.200 VEM per dag. Het is dan ook geen verrassing dat voedingsfouten bij melkgeiten direct zichtbaar worden in de melkproductie. Een geit die onvoldoende energie krijgt, zal eerst haar melkgift laten dalen voordat ze conditie verliest. Dit maakt de dagelijkse melkproductie een uitstekende graadmeter voor de kwaliteit van het rantsoen.

De energiebehoefte wordt berekend met het VEM-systeem (Voedereenheid Melk), ontwikkeld door het CVB. De basisformule voor onderhoud is afhankelijk van het metabolisch lichaamsgewicht: het lichaamsgewicht tot de macht 0,75. Daar komen toeslagen bovenop voor melkproductie, dracht, groei (bij jonge geiten) en activiteit (weidegang).

Ruwvoer: de basis van het rantsoen

Het rantsoen van een melkgeit bestaat voor het grootste deel uit ruwvoer. Een volwassen melkgeit eet dagelijks 2 tot 4 kg droge stof, waarvan minimaal 60% uit ruwvoer moet bestaan. Geschikt ruwvoer voor melkgeiten omvat:

• Graskuil: goed verteerbaar en smakelijk, met een VEM-waarde tussen 800 en 950 per kg droge stof. Let op dat de kuil niet te nat is (minimaal 35% droge stof) om pensverzuring te voorkomen.
• Hooi: belangrijk voor de structuurvoorziening. Geiten hebben structuurrijk ruwvoer nodig om de pens goed te laten functioneren. Eerste snede hooi van goede kwaliteit heeft circa 750 VEM per kg droge stof.
• Luzerne: uitstekend ruwvoer door het hoge eiwitgehalte en de goede calciumvoorziening. Bijzonder geschikt als aanvulling op graskuil of hooi.
• Snijmais: een energierijke ruwvoerbron, maar arm aan eiwit. Altijd combineren met een eiwitrijke bron zoals luzerne of sojaschroot.

Geiten zijn van nature browsers: ze eten graag gevarieerd en selecteren het liefst de meest voedzame delen van het rantsoen. Dit gedrag is belangrijk om rekening mee te houden bij het voeren. Bied ruwvoer bij voorkeur in een ruif aan op schouderhoogte, zodat de geit in een natuurlijke houding kan eten. Voer op de grond wordt snel bevuild en door geiten geweigerd.

Krachtvoer: samenstelling en hoeveelheid

Naast ruwvoer hebben melkgeiten krachtvoer nodig om aan hun energiebehoefte te voldoen. De hoeveelheid krachtvoer hangt direct samen met de melkproductie en de kwaliteit van het ruwvoer. Als vuistregel geldt: 300 tot 400 gram krachtvoer per liter melk die de geit produceert, bovenop een kleine basisgift voor onderhoud.

Een goed krachtvoer voor melkgeiten bevat:

• Ruw eiwit: 16 tot 18%
• Ruwe celstof: minimaal 8%
• Vet: 3 tot 5%
• Zetmeel en suikers: maximaal 25% (om pensverzuring te voorkomen)

Verdeel het krachtvoer altijd over minimaal 2 porties per dag. Geef nooit meer dan 500 gram krachtvoer in een keer. Bij hoge producties is verdeling over 3 of zelfs 4 porties aan te raden. Te veel krachtvoer in een keer verstoort de zuurgraad van de pens en kan leiden tot pensverzuring (acidose), een ernstige aandoening die de melkproductie dramatisch doet dalen.

Mineralen, vitamines en water

Melkgeiten hebben een hoge behoefte aan mineralen, vooral calcium en fosfor. Per liter melk verlaat circa 1,2 gram calcium het lichaam. Een geit die 4 liter per dag produceert, verliest dus bijna 5 gram calcium per dag alleen al via de melk. De totale calciumbehoefte kan oplopen tot 8 gram per dag. Een tekort leidt tot melkziekte (hypocalciemie), een levensbedreigende aandoening die vooral optreedt rond het aflammeren.

De calcium-fosforverhouding moet rond de 2:1 liggen. Andere belangrijke mineralen zijn:

• Magnesium: belangrijk voor de stofwisseling, 2 tot 3 gram per dag
• Natrium: bied altijd een liksteen aan (niet een paardenliksteen, maar een speciaal mineralenblok voor herkauwers)
• Selenium: Nederlandse bodems zijn arm aan selenium, suppletie is vrijwel altijd nodig
• Kobalt: nodig voor de aanmaak van vitamine B12 door de pensbacterien

Water is misschien wel het meest onderschatte voedingsmiddel bij melkgeiten. Melk bestaat voor 87% uit water. Een geit die 4 liter melk per dag produceert, heeft alleen daarvoor al 3,5 liter water nodig. De totale waterbehoefte van een melkgeit ligt tussen de 8 en 15 liter per dag, afhankelijk van de productie, het weer en het droge stofgehalte van het rantsoen. Zorg dat er altijd schoon, fris water beschikbaar is. Geiten zijn kieskeurig en drinken niet uit vuile bakken.

Voeren rond het aflammeren

De periode rond het aflammeren (2 weken voor tot 4 weken na de geboorte) is de meest kritieke fase in het voedingsmanagement van de melkgeit. In de laatste weken van de dracht groeit het lam het snelst en neemt het steeds meer ruimte in de buikholte in. Hierdoor kan de geit minder ruwvoer opnemen, terwijl de energiebehoefte juist stijgt.

Een veelvoorkomend probleem is slepende melkziekte (ketose), veroorzaakt door een negatieve energiebalans. De geit breekt dan lichaamsvet af om aan haar energiebehoefte te voldoen, waarbij giftige ketonlichamen ontstaan. Symptomen zijn verminderde eetlust, lusteloosheid en een zoete (aceton)geur uit de bek. Zonder behandeling kan dit fataal zijn.

Adviezen voor de transitieperiode:

1. Verhoog het krachtvoer geleidelijk vanaf 3 weken voor het aflammeren
2. Bied ruwvoer van de beste kwaliteit aan (goed hooi, geen schimmelig materiaal)
3. Geef na het aflammeren direct lauwwarm water met een energiedrank (propyleenglycol)
4. Bouw de krachtvoergift na het aflammeren geleidelijk op over 2 tot 3 weken
5. Verhoog nooit meer dan 200 gram krachtvoer per dag

Productie per lactatie en veelgemaakte fouten

Een gemiddelde melkgeit in Nederland produceert tussen de 700 en 1.000 liter melk per lactatie van circa 300 dagen. Topgeiten van Saanen- of Toggenburger-rassen kunnen 1.200 liter of meer halen. De piek in de melkproductie ligt rond 6 tot 8 weken na het aflammeren, waarna de productie geleidelijk daalt.

Veelgemaakte fouten bij het voeren van melkgeiten:

• Te weinig structuur in het rantsoen: geiten hebben lang, vezelig ruwvoer nodig. Alleen fijn gehakselde kuil of meelvoer leidt tot pensproblemen.
• Plotselinge rantsoenwijzigingen: de pensbacterien hebben 2 tot 3 weken nodig om zich aan te passen aan nieuw voer. Voer altijd geleidelijk over.
• Alle geiten hetzelfde voeren: een geit die 2 liter melk geeft heeft een heel ander rantsoen nodig dan een geit die 5 liter geeft. Individueel voeren of groepen maken op basis van productie.
• Onvoldoende water: vooral in de winter, wanneer leidingen kunnen bevriezen, wordt dit onderschat.
• Schimmelig ruwvoer: geiten zijn zeer gevoelig voor schimmels (mycotoxinen). Bied alleen ruwvoer van goede kwaliteit aan.

Biologisch versus gangbaar houden

Bij biologisch gehouden melkgeiten gelden aanvullende regels voor de voeding. Minimaal 60% van het rantsoen moet van biologische herkomst zijn. Het gebruik van synthetische aminozuren en groeibevorderaars is verboden. Genetisch gemodificeerd voer (soja) is niet toegestaan. Biologische melkgeiten moeten bovendien weidegang krijgen wanneer de omstandigheden dit toelaten.

In de praktijk betekent dit dat biologische geitenhouders meer afhankelijk zijn van eigen ruwvoerproductie en dat de krachtvoeropties beperkter (en duurder) zijn. De melkproductie per geit ligt bij biologische bedrijven gemiddeld 10 tot 15% lager dan bij gangbare bedrijven, maar de melkprijs is hoger.

Of u nu gangbaar of biologisch melkgeiten houdt, een goed doordacht voerplan is de sleutel tot een gezonde geit met een goede melkproductie. Gebruik de VoerGids calculator om de exacte voedingsbehoefte van uw melkgeiten te berekenen op basis van gewicht, productie en seizoen.