Mineralen voor lama's en alpaca's: waar let je op?

Lama's en alpaca's (samen kameelachtigen of cameliden) hebben specifieke voedingsbehoeften die anders zijn dan die van schapen, geiten of paarden. Dit geldt met name voor mineralen. In Nederland en Belgie zijn de bodems relatief arm aan bepaalde sporenelementen. Dat heeft gevolgen voor het gras en hooi dat jouw dieren eten. In dit artikel bespreken we de belangrijkste mineralen, hoe je tekorten herkent, en hoe je ze aanvult.

Waarom mineralen zo belangrijk zijn

Mineralen zijn betrokken bij bijna elk proces in het lichaam. Van botopbouw tot immuunfunctie, van vruchtbaarheid tot vezelkwaliteit. Kameelachtigen hebben in vergelijking met andere herkauwers een relatief effciente spijsvertering. Ze halen meer voedingsstoffen uit minder voer. Maar dat betekent ook dat tekorten soms minder snel zichtbaar zijn, omdat het lichaam lang compenseert voordat symptomen optreden.

De mineralen die we bespreken zijn verdeeld in twee groepen:

Macromineralen (nodig in grotere hoeveelheden): calcium, fosfor, magnesium, natrium, kalium
Sporenelementen (nodig in kleine hoeveelheden): selenium, koper, zink, mangaan, jodium, ijzer, kobalt

Selenium: het grootste aandachtspunt in Nederland

De Nederlandse en Belgische bodems bevatten weinig selenium. Dit betekent dat gras en hooi uit deze regio's ook weinig selenium bevatten. Lama's en alpaca's hebben selenium nodig voor de spierfunctie, het immuunsysteem en de vruchtbaarheid.

Een seleniumtekort uit zich als:

Witte spierziekte (spierdegeneratie) bij jonge cria's
Zwakte in de achterhand
Verminderde vruchtbaarheid
Verhoogde vatbaarheid voor infecties
Slechte vezelkwaliteit bij alpaca's

Suppletie is in Nederland bijna altijd nodig. Dit kan via:

Een specifieke kameelachtigen-mineralenmix (bevat de juiste hoeveelheid selenium)
Een seleniumbolus (langzaam vrijkomende tablet die je oraal toedient)
Een injectie met selenium en vitamine E door de dierenarts (vaak bij cria's)

Let op: de grens tussen voldoende en giftig is bij selenium smal. Overdosering veroorzaakt haarverlies, kreupelheid en leverschade. Volg altijd het advies van een dierenarts en laat bloedwaarden controleren voordat je gaat suppleren.

Vitamine D en calcium

Lama's en alpaca's komen oorspronkelijk uit de Andes, waar ze veel zonlicht krijgen op grote hoogte. In Nederland is de zonkracht van oktober tot maart onvoldoende voor de aanmaak van vitamine D via de huid. Vitamine D is nodig voor de opname van calcium. Zonder voldoende vitamine D kan het dier calcium niet goed benutten, zelfs als er genoeg in het voer zit.

Tekorten uiten zich als:

Rachitis (weke botten) bij jonge dieren
Beenzwakte
Groeivertraging
Tandproblemen

In de wintermaanden is het verstandig om vitamine D te suppleren, vooral bij donker gekleurde dieren (donkere huid maakt minder vitamine D aan). Gebruik een supplement dat specifiek voor kameelachtigen is samengesteld, of overleg met de dierenarts over een injectie.

Koper: nodig maar gevaarlijk voor buursoorten

Hier wordt het ingewikkeld. Lama's en alpaca's hebben koper nodig en kunnen het relatief goed verdragen. Schapen daarentegen zijn zeer gevoelig voor kopervergiftiging. Als je lama's en schapen samen houdt (wat veel hobbyhouders doen), moet je opletten met de mineralenvoorziening.

Een mineralenmix voor schapen bevat meestal geen of zeer weinig koper. Dit is voor lama's en alpaca's te weinig. Andersom bevat een mix voor kameelachtigen te veel koper voor schapen.

Oplossingen:

Scheid de dieren tijdens het bijvoeren van mineralen
Gebruik individuele mineralenbolussen
Bied de schapen en de kameelachtigen apart hun eigen mineralenmix aan

Symptomen van kopertekort bij kameelachtigen:

Verkleuring van de vezel (zwarte vezel wordt roestbruin)
Ruwe, droge vacht
Groeivertraging bij jonge dieren
Bloedarmoede

Zink: belangrijk voor huid en vezel

Zink speelt een rol bij de huidgezondheid, wondgenezing en vezelgroei. Alpaca's die onvoldoende zink krijgen, produceren minder en grovere vezel. De huid kan droog en schilferig worden.

Nederlandse bodems bevatten wisselende hoeveelheden zink. Op zandgronden is er vaak minder beschikbaar dan op kleigronden. Een goede mineralenmix bevat voldoende zink in een opneembare vorm (zinkoxide of zinksulfaat).

Magnesium en de relatie met grastetanie

Grastetanie (hypomagnesemie) komt voor bij kameelachtigen die in het voorjaar snel overschakelen van hooi naar fris weidegras. Jong voorjaarsgras bevat weinig magnesium en veel kalium. Kalium remt de opname van magnesium in de darm.

Symptomen van grastetanie:

Spiertrillingen
Stijve gang
Overgevoeligheid voor geluid en aanraking
In ernstige gevallen: stuipen en plotseling overlijden

Voorkom grastetanie door in het voorjaar geleidelijk over te schakelen naar weidegras. Geef de eerste weken nog hooi bij. Bied een mineralenmix aan met extra magnesium, of voeg magnesiumoxide toe aan het voer.

Natrium: het vergeten mineraal

Gras en hooi bevatten weinig natrium (zout). Kameelachtigen hebben natrium nodig voor de vochtbalans en de spijsvertering. Een zoutliksteen moet altijd beschikbaar zijn. Kies een witte zoutliksteen (puur natriumchloride) of een roze himalayazout-steen. Vermijd rode mineralenlikstenen die voor runderen bedoeld zijn, want deze bevatten soms te veel koper voor eventuele schapencompagnons of te weinig selenium.

Hoe bied je mineralen aan?

Er zijn verschillende manieren om mineralen aan te bieden:

Vrije keuze (liksteen of poeder in een bak): De dieren nemen zelf wat ze nodig hebben. Het nadeel is dat sommige dieren te veel of te weinig opnemen. Dominante dieren houden onderdanige dieren soms weg bij de bak.

Door het voer gemengd: Als je bijvoer geeft (brok of krachtvoer), kun je een mineralenpoeder erdoorheen mengen. Voordeel is dat elk dier een bekende hoeveelheid krijgt. Nadeel is dat niet alle dieren bijvoer nodig hebben.

Bolussen: Een bolus is een grote tablet die je met een applicator in de bek van het dier brengt. De bolus blijft in de maag en geeft gedurende maanden langzaam mineralen af. Dit is de meest betrouwbare methode, maar vereist handling van het dier.

Injecties: Voor acute tekorten of bij jonge cria's geeft de dierenarts soms een injectie met selenium, vitamine E of vitamine D. Dit werkt snel maar is kortdurend.

Welke mineralenmix kiezen?

Gebruik bij voorkeur een mineralenmix die specifiek voor kameelachtigen is samengesteld. Er zijn in Nederland en Belgie verschillende leveranciers die deze aanbieden. Let op de volgende punten bij het kiezen:

Bevat selenium (minimaal 10 mg per kg mix)
Bevat koper in een veilige dosering voor kameelachtigen
Bevat zink en mangaan
Bevat vitamine E (werkt samen met selenium)
Geen mineralenmix voor schapen gebruiken (te weinig koper)
Geen mineralenmix voor paarden gebruiken (andere verhoudingen)

Bloedonderzoek: de enige zekerheid

De enige manier om zeker te weten of jouw dieren voldoende mineralen krijgen, is regelmatig bloedonderzoek. Laat minimaal een keer per jaar een mineraalstatus bepalen. Bij problemen of bij jonge, groeiende dieren vaker.

Een standaard mineralenpanel voor kameelachtigen omvat meestal:

Selenium (of glutathionperoxidase als maat voor selenstatus)
Koper
Zink
Vitamine D (25-hydroxyvitamine D)
Vitamine E

Op basis van de uitslagen kan de dierenarts gericht adviseren welke suppletie nodig is. Zo voorkom je zowel tekorten als overdosering.

Samenvatting

Mineralen zijn voor lama's en alpaca's in Nederland extra belangrijk vanwege de arme bodems. Selenium, vitamine D, koper en zink verdienen de meeste aandacht. Gebruik een specifieke kameelachtigen-mineralenmix, laat jaarlijks bloed prikken, en houd rekening met de seizoenen. Combineer je lama's met schapen, zorg dan voor gescheiden mineralenvoorziening.

Wil je een compleet voeradvies voor jouw lama's of alpaca's? Gebruik onze gratis voeradvies-calculator en ontdek precies wat jouw dieren nodig hebben.