Oude kat voeren: voeding voor de senior kat

Wanneer is een kat senior?

Katten worden in de diergeneeskunde als senior beschouwd vanaf een leeftijd van ongeveer 7 tot 10 jaar. Vanaf 12 jaar spreken dierenartsen vaak van een geriatrische kat. De exacte leeftijd waarop veroudering merkbaar wordt, verschilt per individu. Sommige katten zijn op hun achtste al duidelijk rustiger en grijzer, terwijl andere op hun twaalfde nog speels en vitaal zijn.

Het verouderingsproces brengt diverse veranderingen met zich mee die direct invloed hebben op de voedingsbehoeften:

• De stofwisseling vertraagt, waardoor de energiebehoefte daalt
• De spijsvertering wordt minder efficient, waardoor voedingsstoffen slechter worden opgenomen
• De spiermassa neemt af (sarcopenie), het vetpercentage stijgt
• De nierfunctie neemt geleidelijk af (bij 80% van de katten boven 15 jaar)
• Het immuunsysteem wordt zwakker
• De reuk- en smaakzin verminderen, waardoor de eetlust kan afnemen

Het is belangrijk om deze veranderingen te herkennen en het voedingsbeleid tijdig aan te passen. Wacht niet tot er gezondheidsproblemen zijn, maar begin met preventieve aanpassingen zodra uw kat de seniorleeftijd bereikt.

Veranderende voedingsbehoeften

Een oudere kat heeft een lagere energiebehoefte maar een hogere eiwitbehoefte dan een jonge volwassen kat. Dit lijkt tegenstrijdig, maar het is goed te verklaren. De lagere energiebehoefte komt door de verminderde activiteit en de tragere stofwisseling. De hogere eiwitbehoefte ontstaat doordat oudere katten eiwit minder efficient verteren en verwerken, terwijl ze wel voldoende aminozuren nodig hebben om spiermassa te behouden.

De aanbevolen verdeling voor seniorkattenvoer:

• Eiwit: minimaal 30 tot 35% op droge stof basis (tenzij er sprake is van ernstig nierfalen)
• Vet: 10 tot 20%, eerder aan de lage kant om overgewicht te voorkomen
• Vezels: licht verhoogd (3 tot 5%) voor een goede darmwerking
• Fosfor: verlaagd (onder 1% op droge stof basis) om de nieren te ontzien
• Natrium: verlaagd om de bloeddruk niet onnodig te verhogen

Een veelgemaakt misverstand is dat oudere katten minder eiwit zouden moeten krijgen om de nieren te sparen. Recent wetenschappelijk onderzoek toont aan dat eiwitbeperking pas zinvol is bij gevorderd nierfalen (IRIS stadium 3 en 4). Bij gezonde oudere katten en katten in een vroeg stadium van nierproblemen is voldoende eiwit juist cruciaal om spiermassa te behouden.

Nierbelasting verminderen

Chronische nierziekte (CNI) is de meest voorkomende aandoening bij oudere katten. Naar schatting heeft 30 tot 40% van alle katten boven de 10 jaar enige mate van nierfunctieverlies. De nieren zijn verantwoordelijk voor het filteren van afvalstoffen uit het bloed, en wanneer ze minder goed functioneren, stapelen deze afvalstoffen zich op.

De belangrijkste voedingsaanpassing om de nieren te ontzien is het verlagen van het fosforgehalte. Fosfor is direct gelinkt aan de progressie van nierziekte. Bij gezonde senioren kiest u voer met een fosforgehalte onder 1% op droge stof basis. Bij katten met bewezen nierziekte adviseert de dierenarts vaak dieetvoer met 0,3 tot 0,5% fosfor.

Andere maatregelen om de nieren te ondersteunen:

• Omega-3 vetzuren (EPA en DHA): hebben een ontstekingsremmend effect op het nierweefsel
• Natvoer als basis: bevat 70 tot 80% vocht, wat de nieren helpt bij het uitscheiden van afvalstoffen
• Meerdere waterpunten: stimuleer wateropname met een drinkfontein en meerdere waterbakken door het huis
• Licht verlaagd natriumgehalte: vermindert de belasting op de bloedvaten in de nieren

Gewichtsproblemen bij de oudere kat

Gewichtsproblemen komen bij oudere katten in twee vormen voor, en beide verdienen aandacht. Overgewicht is het meest voorkomend bij katten tussen 7 en 12 jaar. De verminderde activiteit in combinatie met dezelfde voerhoeveelheid leidt tot geleidelijke vetophoping. Een kat met overgewicht heeft een verhoogd risico op diabetes mellitus, gewrichtsproblemen (artrose) en leveraandoeningen.

Bij katten boven de 12 jaar zien we juist vaak ongewenst gewichtsverlies. Dit kan meerdere oorzaken hebben:

• Verminderde voedselopname door slechte tanden of verminderde eetlust
• Slechte opname van voedingsstoffen door een minder goed werkende darm
• Hyperthyreoidie (een te snel werkende schildklier, zeer veel voorkomend bij oudere katten)
• Chronische nierziekte
• Diabetes
• Kanker

Weeg uw kat maandelijks en houd een gewichtsgrafiek bij. Een geleidelijk gewichtsverlies van meer dan 5% per maand is een reden om de dierenarts te raadplegen. Een ideale Body Condition Score voor een oudere kat is 4 tot 5 op een schaal van 9.

Tandproblemen en voer aanpassen

Tandproblemen komen voor bij meer dan 70% van de katten boven de 3 jaar, en bij oudere katten is het percentage nog hoger. De meest voorkomende aandoening is FORL (Feline Odontoclastic Resorptive Lesions), waarbij het tandweefsel wordt afgebroken. Dit is zeer pijnlijk en leidt ertoe dat katten langzamer eten, voedsel laten vallen of helemaal stoppen met eten.

Als uw kat tandproblemen heeft, kunt u het voer aanpassen:

• Schakel over op natvoer (pate of mousse, geen stukjes in jus die gekauwd moeten worden)
• Verwarm het voer licht (handwarm) om de geur te versterken en de smaak te verbeteren
• Bied kleine porties aan, vaker per dag
• Overweeg brokjes te weken in warm water tot ze zacht zijn

Laat tandproblemen altijd behandelen door de dierenarts. Het aanpassen van voer is een tijdelijke oplossing, geen vervanging voor een tandheelkundige behandeling.

Supplementen voor de oudere kat

Diverse supplementen kunnen bijdragen aan het welzijn van de oudere kat:

• Omega-3 vetzuren (visolie): ondersteunen de nierfunctie, verminderen ontstekingen bij artrose en zijn goed voor de vacht. Dosering: 150 tot 300 mg EPA+DHA per dag voor een gemiddelde kat.
• Glucosamine en chondroitine: ondersteunen het kraakbeen bij katten met artrose. De effectiviteit is wetenschappelijk niet onomstotelijk bewezen, maar veel eigenaren melden verbetering.
• Probiotica: ondersteunen de darmflora, die bij oudere katten minder divers wordt.
• Vitamine B12: oudere katten met darm- of nierproblemen hebben vaak een tekort. Suppletie kan de eetlust en het energieniveau verbeteren.
• Antioxidanten (vitamine E, selenium): ondersteunen het immuunsysteem en beschermen cellen tegen oxidatieve schade.

Overleg altijd met uw dierenarts voordat u supplementen toevoegt. Sommige supplementen kunnen interacties hebben met medicijnen die uw kat al krijgt.

Voedingsschema en wanneer naar de dierenarts

Het ideale voedingsschema voor een oudere kat:

• Bied 3 tot 4 kleine maaltijden per dag aan in plaats van 1 of 2 grote
• Gebruik voornamelijk natvoer voor de vochtinname (minimaal 50% van het rantsoen)
• Bewaar brokjes als aanvulling, niet als hoofdvoer
• Serveer voer op kamertemperatuur of licht verwarmd
• Plaats voer- en waterbakken op een makkelijk bereikbare plek (niet naast de kattenbak, niet op hoge plekken als de kat moeite heeft met springen)

Ga met uw seniorkat minimaal tweemaal per jaar naar de dierenarts voor een controle, inclusief bloedonderzoek (nierwaardes, schildklier, bloedsuiker). Vroege opsporing van problemen maakt behandeling effectiever en verbetert de kwaliteit van leven aanzienlijk.

Wilt u de voedingsbehoefte van uw (oudere) kat precies berekenen? De VoerGids calculator helpt u met een voeradvies op basis van leeftijd, gewicht en activiteitsniveau.