Overgewicht bij huisdieren: wanneer is het te veel?

In Nederland heeft naar schatting 40 tot 60 procent van de honden en katten overgewicht of obesitas. Bij konijnen liggen de cijfers vergelijkbaar. Het is een van de meest voorkomende gezondheidsproblemen bij huisdieren, en het wordt vaak onderschat. Eigenaren wennen aan het uiterlijk van hun dier en zien het overgewicht niet meer. In dit artikel lees je hoe je overgewicht herkent, wat de gevolgen zijn en hoe je het verantwoord aanpakt.

Wanneer is een huisdier te zwaar?

Er is geen universeel gewicht dat geldt voor alle honden, katten of konijnen. Het ideale gewicht hangt af van het ras, de lichaamsbouw en de individuele variatie. Een Chihuahua van 4 kilo kan obees zijn, terwijl een Labrador van 35 kilo precies goed is.

Daarom gebruiken dierenartsen de Body Condition Score (BCS). Dit is een beoordelingssysteem op een schaal van 1 tot 9 (of 1 tot 5, afhankelijk van het systeem). De ideale score ligt tussen 4 en 5 op een schaal van 9.

BCS: zo beoordeel je het zelf

Je kunt de BCS thuis beoordelen door te kijken en te voelen:

Ribben. Leg je handen plat op de zijkant van je dier, ter hoogte van de ribbenkast. Bij een goed gewicht voel je de ribben gemakkelijk met lichte druk. Er zit een dunne vetlaag overheen, maar je voelt de individuele ribben. Als je stevig moet drukken om de ribben te voelen, is je dier te zwaar. Als je de ribben helemaal niet meer voelt, is het obees.

Taille. Kijk van bovenaf naar je dier. Bij een goed gewicht zie je een duidelijke taille: het lichaam wordt smaller achter de ribben en voor de heupen. Bij overgewicht is de taille verdwenen en heeft het lichaam een rechte of ronde vorm.

Buiklijn. Kijk van opzij. Bij een goed gewicht loopt de buiklijn omhoog van de borst naar de achterpoten. Bij overgewicht hangt de buik naar beneden of loopt de buiklijn recht.

Bij konijnen is de beoordeling anders. Voel over de ruggengraat en de heupen. Bij een goed gewicht voel je de botpunten met lichte druk. Een te zwaar konijn heeft een duidelijke hangbuik (dewlap bij vrouwtjes is normaal, maar een overmatige dewlap wijst op overgewicht).

Gevolgen van overgewicht

Overgewicht is niet alleen een cosmetisch probleem. Het heeft serieuze gevolgen voor de gezondheid en de levensduur van je dier:

Gewrichtsproblemen. Extra gewicht belast de gewrichten. Bij honden leidt dit tot vervroegde artrose, vooral in de heupen, knieen en ellebogen. Bij katten is het vergelijkbaar. Artrose is pijnlijk en beperkt de mobiliteit. Minder mobiliteit leidt tot minder beweging, wat het overgewicht verergert. Een vicieuze cirkel.

Diabetes. Bij katten vergroot overgewicht het risico op diabetes mellitus (suikerziekte) met een factor 4. Te dikke katten worden insulineresistent. Bij honden komt diabetes ook voor, al is het verband met overgewicht minder direct dan bij katten.

Hart- en longproblemen. Het hart moet harder werken om een zwaarder lichaam van bloed te voorzien. De longen worden samengedrukt door het vet rond de borstkas, waardoor de ademhaling moeizamer gaat. Bij brachycefale rassen (mopshonden, Engelse bulldogs, Perzen) verergert overgewicht de al bestaande ademhalingsproblemen.

Leverproblemen. Bij katten kan een plotselinge vermindering van voedselinname bij een te dikke kat leiden tot hepatische lipidose (leververvetting). Het lichaam mobiliseert vet om energie te maken, maar de lever kan het niet verwerken. Dit is een levensbedreigende aandoening. Daarom mogen dikke katten nooit crashdieten.

Kortere levensduur. Onderzoek bij honden laat zien dat honden met een gezond gewicht gemiddeld 1,8 jaar langer leven dan hun te zware soortgenoten. Bij katten zijn vergelijkbare cijfers gevonden. Bijna twee jaar extra met je huisdier, alleen door het op gewicht te houden.

Verminderde kwaliteit van leven. Een te zwaar dier beweegt minder, speelt minder, is sneller moe en heeft vaker pijn. Het geniet minder van het leven.

Hoe komt een huisdier te zwaar?

De oorzaak is bijna altijd simpel: te veel calorieen, te weinig beweging. Maar er zijn factoren die het lastiger maken:

Te veel voer. Veel eigenaren schatten de juiste portie verkeerd in. Ze vullen de bak tot de rand, of geven "een beetje extra" omdat het dier zo lief kijkt. Elke dag een beetje te veel telt op.

Snoepjes en tussendoortjes. Een kauwbot hier, een koekje daar, een stukje kaas als beloning. Al die extra's tellen mee. Een klein hondenkoekje kan 30 calorieen bevatten. Voor een kleine hond van 5 kilo is dat al 5 procent van de dagelijkse behoefte.

Tafelresten. Eten van het bord geven is een veelvoorkomende gewoonte. Menselijk eten is vaak veel calorierijker dan dierenvoer.

Castratie en sterilisatie. Na castratie of sterilisatie daalt het metabolisme met 20 tot 30 procent. Als je de voerhoeveelheid niet aanpast, komt het dier aan.

Leeftijd. Oudere dieren bewegen minder en verbranden minder calorieen. Het rantsoen moet meeverkleinen.

Te weinig beweging. Een binnenkat die de hele dag slaapt. Een hond die twee keer per dag een kort rondje om het blok loopt. Het is niet genoeg voor de calorie-inname die ze krijgen.

Hoe pak je het aan?

Stap 1: Weeg en meet

Ga naar de dierenarts voor een gezondheidscheck en weging. De dierenarts kan het ideale gewicht bepalen en medische oorzaken van overgewicht uitsluiten (schildklierprobleem, Cushing). Stel samen een streefgewicht vast.

Stap 2: Bereken de juiste porties

Kijk op de verpakking van het voer naar de aanbevolen hoeveelheid voor het streefgewicht (niet het huidige gewicht). Weeg het voer af met een keukenweegschaal. Schep niet met een beker of schepje, want dat is onnauwkeurig.

Stap 3: Schrap de extra's

Breng alle gezinsleden op de hoogte. Geen tafelresten, geen extra snoepjes, geen dubbele porties. Als je toch beloningen wilt geven (bij training), trek die af van de dagelijkse portie. Of gebruik caloriearme alternatieven: een stukje wortel of komkommer voor de hond, een stukje kip voor de kat.

Stap 4: Meer bewegen

Voor honden: langere wandelingen, zwemmen, apporteren, samen rennen. Bouw het langzaam op, vooral bij zware honden met gewrichtsproblemen.

Voor katten: interactief speelgoed, laserlampje, voerpuzzels, krabpalen, speeltunnels. Plan twee keer per dag 10 tot 15 minuten actief spelen.

Voor konijnen: meer ruimte om te rennen en springen. Een konijn in een klein hok beweegt niet genoeg. Zorg voor minimaal 3 vierkante meter leefruimte plus dagelijks vrije uitloop.

Stap 5: Weeg regelmatig

Weeg je dier elke 2 weken. Schrijf het op. Een gezond afvaltempo is 1 tot 2 procent van het lichaamsgewicht per week. Voor een kat van 6 kilo is dat 60 tot 120 gram per week. Dat lijkt weinig, maar het is duurzaam en veilig.

Bij katten: laat ze nooit sneller afvallen dan 1 tot 2 procent per week. Een te snel afvallende kat loopt risico op leververvetting.

Dieetvoer: wanneer?

Als je dier meer dan 20 procent boven het ideale gewicht zit, overweeg dan dieetvoer. Dieetvoer bevat minder calorieen maar dezelfde hoeveelheid eiwitten, vitamines en mineralen. Zo krijgt je dier alles wat het nodig heeft, maar met minder energie.

Geef nooit gewoon voer in een sterk verminderde portie. Als je de portie te veel verkleint, krijgt je dier te weinig eiwitten en voedingsstoffen. Het verliest dan spiermassa in plaats van vet.

De rol van meerdere dieren in huis

Als je meerdere dieren hebt, is gewichtsmanagement lastiger. Het dikke dier eet het voer van het dunne dier op. Oplossingen:

• Voer apart, in verschillende kamers.
• Gebruik een voerbak met chiplezer die alleen opent voor het juiste dier.
• Haal het voer na 15 tot 20 minuten weg. Laat het niet de hele dag staan.

Veelgehoorde excuses (en waarom ze niet kloppen)

"Mijn hond is gewoon stevig gebouwd." Sommige rassen zijn inderdaad zwaarder gebouwd, maar de BCS-test werkt voor alle rassen. Als je de ribben niet voelt en de taille niet ziet, is het overgewicht.

"Hij eet bijna niks." Als je dier zwaarder wordt of gelijk blijft, eet het per definitie genoeg (of te veel) calorieen. Houd een voerdagboek bij en noteer alles wat het dier eet, inclusief snoepjes en restjes.

"Ze kijkt zo zielig als ik minder geef." Je dier bedelen is een aangeleerd gedrag. Het went eraan. Liefde toon je met aandacht en spel, niet met voer.

Samenvatting

Overgewicht bij huisdieren is een serieus gezondheidsprobleem dat de levensduur verkort en de levenskwaliteit vermindert. Herken het met de BCS-test: voel de ribben, bekijk de taille. Pak het aan door de juiste portie af te wegen, extra's te schrappen en meer te bewegen. Laat katten nooit te snel afvallen. En onthoud: een slank huisdier leeft langer en voelt zich beter.

Wil je weten hoeveel jouw huisdier precies nodig heeft? Gebruik de VoerGids calculator voor een persoonlijk voeradvies op basis van gewicht, leeftijd en seizoen.