Papegaai voeding: waarom zaad alleen niet genoeg is

Het probleem met de zaadbak

Vraag je aan iemand wat een papegaai eet, dan is het antwoord meestal: zaadjes. In het wild eten papegaaien inderdaad zaden, maar ook vruchten, bloemen, knoppen, bast en bij veel soorten klei en insecten. Het zaadmengsel uit de winkel is daar maar een smalle afspiegeling van, en wel de vetste helft. Zonnebloempitten en pinda's zijn voor een papegaai wat friet en mayonaise voor ons zijn: heerlijk, maar geen basis.

Een papegaai die zelf uit de zaadbak mag kiezen, eet eerst de vetste zaden en laat de rest liggen. Het resultaat na jaren: overgewicht, een lever die vervet en een chronisch tekort aan vitamine A, calcium en eiwit van goede kwaliteit. Veel gezondheidsproblemen bij oudere papegaaien, van slechte veren tot plotselinge sterfte, beginnen in de voerbak.

De gezonde verdeling

Over de ideale verhouding verschillen kwekers en dierenartsen van mening, maar de grote lijn is duidelijk:

Pellets vormen de basis, ongeveer 60 tot 70 procent van het menu. In een pellet zit elke hap hetzelfde, dus selectief eten heeft geen zin. Kies een pellet die bij het formaat van je vogel past.
Verse groente en fruit maken zo'n 20 tot 30 procent uit. Denk aan paprika, wortel, broccoli, doperwten, appel, bes en granaatappel. Groente mag ruimer dan fruit; fruit bevat veel suiker.
Zaden en noten zijn de resterende 5 tot 10 procent. Gebruik ze niet als maaltijd maar als beloning, bijvoorbeeld bij het trainen, of verstopt in een foerageerspeeltje.

Gekookte peulvruchten, zilvervliesrijst en een stukje volkoren pasta mogen af en toe als aanvulling. Een kluifje sepia of een mineraalblok helpt bij de calciumvoorziening, al haalt een vogel op pellets daar meestal al genoeg uit.

Dit mag er nooit in

Een paar dingen zijn voor papegaaien ronduit gevaarlijk. Avocado staat bovenaan: het bevat persine en is voor vogels vaak dodelijk, ook in kleine hoeveelheden. Chocolade, alcohol en koffie zijn eveneens giftig. Wees verder terughoudend met zout, gefrituurd eten en alles van je eigen bord; wat voor jou een kruimel is, is voor een vogel van 400 gram een maaltijd. Ui en knoflook horen er ook niet in. Appelzaadjes en pitten van steenvruchten verwijder je voor je het fruit geeft.

Let ook op de omgeving tijdens het eten: dampen van oververhitte anti-aanbakpannen zijn berucht dodelijk voor papegaaien. Dat is geen voeding, maar het gaat in dezelfde adem te vaak mis.

Een zaadeter omschakelen

Zit je papegaai al jaren op zaad, dan is overstappen op pellets een kwestie van geduld. Een papegaai herkent pellets in het begin niet eens als voedsel. Zo pak je het aan:

Meng een klein aandeel pellets door het vertrouwde zaad en vergroot dat aandeel over meerdere weken.
Eet zichtbaar zelf een pelletje (of doe alsof); papegaaien zijn groepseters en eten wat de flock eet.
Bied pellets 's ochtends aan, als de vogel het hongerigst is, en het zaad pas later op de dag in een kleinere portie.
Weeg je vogel wekelijks tijdens de overgang. Een papegaai mag nooit dagenlang vrijwel niets eten; dat is bij vogels snel gevaarlijk.

Verse groente went op dezelfde manier: blijf het elke dag aanbieden, in verschillende vormen. Rauw, geraspt, aan een prikker of juist warm; sommige vogels eten wortel pas als die in reepjes aan het traliewerk hangt. Tien keer geweigerd betekent niet dat het nooit lukt; bij papegaaien is de twintigste keer aanbieden heel gewoon de eerste keer dat er een hap wordt genomen, dus houd vol en varieer in vorm en aanbieding.

Eten is bezigheid

In het wild is een papegaai het grootste deel van de dag bezig met voedsel zoeken. Een voerbak die in twintig minuten leeg is, laat een intelligente vogel met lege uren achter, en verveling is de voedingsbodem voor verenplukken en schreeuwen. Laat je papegaai dus werken voor zijn eten: verstop noten in een kartonnetje, hang groente op ooghoogte, gebruik foerageerspeeltjes of wikkel de zaadbeloning in een propje papier. Zo wordt het rantsoen vanzelf ook verrijking.

De rui is een periode waarin de behoefte aan eiwit en bouwstoffen stijgt; hoe je daarop inspeelt, lees je in vogels in de rui: voeding met extra eiwit. En houd je naast een papegaai ook kleinere kooivogels, dan gelden daar eigen regels; die staan in parkiet en kanarie voeren: zaad of pellets.

Niet elke papegaai is hetzelfde

De grote lijn geldt voor alle papegaaiachtigen, maar een paar soorten hebben eigen aandachtspunten. De grijze roodstaart staat bekend om zijn gevoeligheid voor calciumtekort; juist bij deze soort zijn pellets, groene bladgroenten en voldoende daglicht of een vogellamp belangrijk. Ara's hebben van nature een wat vetrijker menu en mogen dagelijks een paar noten, waar diezelfde noten een amazone of galah in korte tijd te dik maken; die laatste soorten zijn echte lijners die streng gedoseerd moeten worden. Eclectussen zijn gevoelig voor kunstmatige toevoegingen en doen het goed op een menu met extra veel vers. Kaketoes zijn notoire zaadverslaafden waar de omschakeling meer geduld vraagt dan gemiddeld. Zoek dus altijd even op wat er over jouw soort bekend is, en weeg regelmatig; de weegschaal is bij vogels een eerlijkere thermometer dan het oog, want onder veren zie je vetrolletjes niet.

Water en routine

Vers drinkwater is elke dag vanzelfsprekend, en bij een vogel die graag zijn voer in het water doopt soms twee keer per dag. Geef vers voer op vaste momenten en haal restjes na een paar uur weg, zeker in de zomer.

Over de hoeveelheid: een middelgrote papegaai zoals een grijze roodstaart eet per dag ongeveer 30 tot 40 gram pellets plus zijn portie vers; een grote ara het dubbele, een kleine caique de helft. Preciezer dan zulke vuistregels is je eigen weegschaal. Weeg de vogel elke week op hetzelfde moment, bijvoorbeeld 's ochtends voor het eten, en noteer het gewicht. Een gestage daling of stijging van meer dan een paar procent is reden om het menu bij te stellen, lang voordat je er met het blote oog iets van ziet. Een papegaai kan tientallen jaren oud worden; de voerbak en de weegschaal zijn samen het gereedschap waarmee je die jaren gezond maakt.