Ruwvoer voor hobbyvarkens: meer dan alleen brok

Steeds meer mensen houden hobbyvarkens. Of het nu gaat om kunekune's, minivarkens of een ander ras, deze dieren zijn intelligent en sociaal. Maar op het gebied van voeding gaat het regelmatig mis. Veel eigenaren geven alleen varkensbrok en wat keukenresten. Dat is niet genoeg. Varkens hebben ruwvoer nodig. In dit artikel lees je waarom ruwvoer onmisbaar is en welke opties er zijn.

Wat is ruwvoer?

Ruwvoer is voer met een hoog vezelgehalte en een relatief laag energiegehalte. Denk aan hooi, stro, gras, groenten en wortels. Het verschil met krachtvoer (pellets, brok, graan) is dat ruwvoer meer volume heeft en langer duurt om te eten en te verteren.

In de natuur besteden wilde zwijnen (de voorouder van onze tamme varkens) het grootste deel van hun dag aan het zoeken en eten van voedsel. Ze wroeten in de grond, eten wortels, knollen, noten, gras, bladeren en af en toe een insect of worm. Hun voedsel is vezelrijk en heeft een laag energiegehalte. Ze moeten er veel van eten om hun behoefte te dekken.

Een hobbyvarken dat twee keer per dag een bakje brok krijgt, is in 10 minuten klaar met eten. De overige 23 uur en 50 minuten heeft het niets te doen. Dat is voor een intelligent dier een recept voor verveling en gedragsproblemen.

Waarom is ruwvoer nodig?

1. Maagdarmproblemen voorkomen

Varkens hebben een eenkamerige maag, vergelijkbaar met mensen. Het bovenste deel van de varkensmaag (de slokdarmregio) heeft geen beschermende slijmlaag. Als de maag te lang leeg is, tast het maagzuur dit onbeschermde deel aan. Het resultaat: maagzweren.

Maagzweren komen veel vaker voor bij varkens dan de meeste eigenaren denken. Onderzoek bij slachtvarkens laat zien dat 30 tot 80 procent maagzweren heeft in verschillende gradaties. Bij hobbyvarkens die weinig ruwvoer krijgen, is het probleem vergelijkbaar.

Ruwvoer (met name hooi en stro) vormt een beschermende laag bovenop de maaginhoud. Het maagzuur kan dan niet bij de kwetsbare slokdarmregio komen. Daarnaast stimuleert het kauwen van ruwvoer de speekselproductie. Speeksel bevat bicarbonaat, dat het maagzuur buffert.

2. Overgewicht voorkomen

Overgewicht is het grootste gezondheidsprobleem bij hobbyvarkens. Varkens zijn van nature efficiente eters. Ze zetten voer snel om in vet. Als ze alleen energiedicht krachtvoer krijgen en weinig bewegen, worden ze snel te zwaar.

Ruwvoer vult de maag zonder veel calorieen te leveren. Het geeft een verzadigd gevoel. Een varken dat onbeperkt hooi en stro kan eten naast een beperkte hoeveelheid brok, voelt zich minder hongerig en bedelt minder.

3. Gedrag en welzijn

Varkens zijn intelligente dieren die mentale stimulatie nodig hebben. Wroeten is een natuurlijk gedrag dat een groot deel van hun dag in beslag neemt. Een varken dat niet kan wroeten en niets te doen heeft, ontwikkelt stereotiep gedrag: staartbijten, stalbijten, overmatig likken of agressie.

Ruwvoer biedt bezigheid. Een varken dat een berg hooi doorspit, door stro wroet of groenten opzoekt in een snuffelmat, is bezig. Dit vermindert verveling en verbetert het welzijn.

4. Darmgezondheid

Vezel is voedsel voor de darmbacterien. Een gezonde darmflora heeft vezel nodig om goed te functioneren. Zonder voldoende vezel verandert de samenstelling van het darmmicrobioom. Dit kan leiden tot diarree, verstopping of een grotere vatbaarheid voor infecties.

Welke ruwvoeropties zijn er?

Gras. Vers weidegras is uitstekend ruwvoer voor varkens. Laat je varkens grazen als ze buitenruimte hebben. Varkens eten gras anders dan koeien of paarden: ze scheuren het af en kauwen het kort. Ze nemen ook wortels en aarde mee, dat hoort erbij.

Hooi. Hooi is een goede ruwvoerbron voor varkens, vooral in de winter wanneer er geen vers gras is. Kies voor stengelig hooi (timothee, berghooi). Fijn, stofachtig hooi kan de luchtwegen irriteren. Geef het in een hooiruif of op een schone plek op de grond.

Stro. Stro is armer dan hooi maar varkens eten het graag. Het is ook uitstekend als bodembedekking. Varkens wroeten door stro, eten er stukjes van en gebruiken het om een nest te maken. Tarwestro is zachter en wordt beter geaccepteerd dan gerstestro.

Groenten. Groenten zijn een uitstekende aanvulling op het rantsoen. Geschikte groenten voor varkens:

Wortels (in stukken of heel).
Pompoen (rauw of gekookt, zonder kruiden).
Courgette.
Rode bieten (rauw, in stukken).
Knolselderij.
Kool (met mate, te veel kan gasvorming geven).
Sla en andijvie.
Broccoli (met mate).

Fruit. Fruit mag in kleine hoeveelheden. Appels (zonder pitten), peren en watermeloen zijn populair. Maar fruit bevat veel suiker, dus beperk het tot een paar keer per week als traktatie.

Takken en wortels. Wilgen- en hazelnootakken zijn veilig om op te kauwen. Ze bieden kauwvermaak en een beetje voedingsstoffen. Vermijd giftige boomsoorten als taxus, buxus en rododendron.

Wat mag een varken niet eten?

Er zijn wettelijke regels en gezondheidsbeperkingen:

Keukenafval en etensresten. Volgens de Europese wetgeving mogen varkens (ook hobbyvarkens) geen keukenafval of etensresten krijgen die in een keuken zijn geweest waar ook vlees of vis wordt bereid. Dit is een maatregel tegen de verspreiding van dierziekten als Afrikaanse varkenspest. De regel geldt voor alle varkens, ook hobbyvarkens.
Rauwe aardappelen. Rauwe aardappelen (vooral groene delen en kiemen) bevatten solanine, dat giftig is. Gekookte aardappelen zijn in principe veilig, maar vallen onder de keukenafvalregel als ze in een keuken zijn bereid.
Uien en knoflook. In grote hoeveelheden giftig voor varkens.
Avocado. De pit en schil zijn giftig.
Chocolade. Bevat theobromine, giftig voor varkens.

Het rantsoen samenstellen

Een goed dagrantsoen voor een hobbyvarken van 50 kilo (een volwassen kunekune of minivarken) ziet er ongeveer zo uit:

Varkensbrok: 400 tot 600 gram per dag, verdeeld over twee maaltijden. Gebruik brok die specifiek is samengesteld voor hobbyvarkens of onderhoudsvarkens. Vleesvarkens brok is te eiwitrijk en te energiedicht.
Ruwvoer: 500 gram tot 1 kilo groenten per dag. Wissel dagelijks af.
Hooi of stro: onbeperkt beschikbaar als wroet- en knabbelmateriaal.
Water: altijd schoon water. Varkens drinken veel, 5 tot 10 liter per dag afhankelijk van het gewicht en de temperatuur.

Pas de hoeveelheid brok aan op de conditie van het varken. Wordt het te dik? Minder brok, meer ruwvoer. Wordt het te mager? Iets meer brok of een eiwitrijkere brok.

Wroetmogelijkheden

Naast ruwvoer in de trog is het belangrijk dat varkens kunnen wroeten. Dit kan op verschillende manieren:

Een stuk grond (moestuin, weiland) waar het varken vrij kan wroeten.
Een bak met aarde waarin je wortels of aardperen hebt verstopt.
Een snuffelmat of voerpuzzel.
Hooi of stro waarin je pellets hebt verstrooid, zodat het varken moet zoeken.

Wroeten is niet alleen voor de voeding: het is een basisbehoefte. Een varken dat niet kan wroeten, is een ongelukkig varken.

Seizoensverschillen

In de zomer is er volop vers gras en groente beschikbaar. In de winter wordt het aanbod schraler. Bied dan meer hooi en stro aan. Wortels, rode bieten en knolselderij zijn wintergroenten die goed bewaren. Pompoen kun je in het najaar inslaan.

In de winter hebben varkens meer energie nodig om warm te blijven. Een iets hogere portie brok is dan acceptabel, zeker als de varkens buiten staan.

Samenvatting

Hobbyvarkens hebben meer nodig dan een bak brok. Ruwvoer (hooi, stro, gras, groenten) is onmisbaar voor een gezonde spijsvertering, een goed gewicht en mentaal welzijn. Het voorkomt maagzweren, overgewicht en verveling. Geef dagelijks een gevarieerd aanbod van groenten, zorg voor onbeperkt hooi of stro en laat je varken wroeten. Houd je aan de wettelijke regels rond keukenafval. En pas de hoeveelheid brok aan op de conditie.

Wil je weten hoeveel jouw varken precies nodig heeft? Gebruik de VoerGids calculator voor een persoonlijk voeradvies op basis van gewicht, leeftijd en seizoen.