Schildpad voeding: wat eet een land- of waterschildpad?
Wat eet een schildpad? Ontdek het verschil in voeding tussen land- en waterschildpadden. Met voedingslijsten en praktische tips.
Landschildpad versus waterschildpad: twee totaal verschillende diëten
Veel beginnende schildpadhouders gaan ervan uit dat alle schildpadden hetzelfde eten, maar niets is minder waar. Het verschil tussen een landschildpad en een waterschildpad is op voedingsgebied enorm. Een landschildpad is van nature een herbivoor: het overgrote deel van het menu bestaat uit wilde planten, onkruiden en bepaalde groenten. Een waterschildpad daarentegen is een omnivoor die naast plantaardig voedsel ook dierlijke eiwitten nodig heeft, zoals garnalen, vis en insecten. Wie deze twee diëten door elkaar haalt, riskeert ernstige gezondheidsproblemen bij het dier. Het is daarom essentieel om eerst goed uit te zoeken welke soort schildpad je hebt en wat de specifieke voedingsbehoeften zijn.
Landschildpadden zoals de Griekse landschildpad (Testudo hermanni) en de Moorse landschildpad (Testudo graeca) leven in droge, warme gebieden en eten daar vooral vezelrijke, calciumrijke wilde planten. Waterschildpadden zoals de roodwangschildpad (Trachemys scripta elegans) en de sierschildpad (Chrysemys picta) leven in en rond water en hebben een gevarieerder dieet nodig met zowel plantaardige als dierlijke componenten.
Het ideale dieet voor landschildpadden
De basis van het landschildpaddieet bestaat uit wilde planten en onkruiden. Paardenbloem (zowel blad als bloem) is een uitstekende keuze vanwege het hoge calciumgehalte. Weegbree, klaver, malva en hibiscusbloemen zijn eveneens zeer geschikt. Deze planten zijn vezelrijk en bevatten de juiste verhouding calcium en fosfor. Je kunt ze in je eigen tuin laten groeien of in de natuur verzamelen, mits je zeker weet dat er geen bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt.
Wat groenten betreft zijn andijvie, rucola, radicchio, veldsla en waterkers goede opties. Deze bladgroenten zijn relatief calciumrijk en arm aan oxaalzuur. Vermijd ijsbergsla, want die bestaat voor meer dan 95% uit water en bevat nauwelijks voedingsstoffen. Spinazie moet je slechts zelden aanbieden vanwege het hoge oxaalzuurgehalte, dat de calciumopname remt. Komkommer en tomaat mogen af en toe als traktatie, maar vormen geen goede basis vanwege het lage vezelgehalte.
Fruit mag maximaal 5-10% van het totale dieet uitmaken. Te veel fruit veroorzaakt diarree en verstoort de darmflora door het hoge suikergehalte. Een klein stukje aardbeien, vijg of papaya eens per week is voldoende. Bij Europese landschildpadden is fruit zelfs beter helemaal te vermijden, omdat hun spijsvertering niet goed is aangepast aan fruitsuikers.
Voeding voor waterschildpadden
Waterschildpadden hebben een dieet nodig dat voor ongeveer 50-70% uit dierlijke eiwitten bestaat wanneer ze jong zijn. Naarmate ze ouder worden, verschuift de verhouding naar meer plantaardig voedsel (ongeveer 50/50 bij volwassen dieren). Geschikte dierlijke voedselbronnen zijn gedroogde garnalen, regenwormen, zoetwatervis (zoals spiering), slakken, krekels en meelwormen. Vermijd vet vlees zoals rund- of varkensvlees.
Aan de plantaardige kant zijn waterplanten zoals eendenkroos, waterlinzen en hoornblad uitstekend. Daarnaast kun je bladgroenten aanbieden die in het water drijven, zoals andijvie of sla. Veel waterschildpadden accepteren ook commercieel schildpadvoer in de vorm van sticks of pellets. Kies een kwalitatief hoogwaardig merk en combineer dit met vers voedsel voor de beste resultaten.
Jonge waterschildpadden tot ongeveer twee jaar oud hebben dagelijks voer nodig. Volwassen dieren kun je drie tot vier keer per week voeren. Geef per voederbeurt een hoeveelheid ter grootte van het kopje van de schildpad. Overvoeding is een veelvoorkomend probleem dat leidt tot schildafwijkingen en orgaanproblemen.
Calcium, fosfor en vitamine D3: de gouden driehoek
Calcium is het allerbelangrijkste mineraal voor schildpadden. Het schild, het skelet en de eischalen (bij vrouwtjes) bestaan grotendeels uit calcium. De ideale calcium-fosforverhouding in het voer is 2:1. Dit betekent dat er twee keer zoveel calcium als fosfor aanwezig moet zijn. Een verstoorde verhouding leidt tot metabole botziektes (MBD), zachte schilden en misvormingen.
Om voldoende calcium te garanderen kun je een sepiaschelp (inktvisbot) in het verblijf leggen. De schildpad knabbelt hier zelf aan wanneer er behoefte is. Daarnaast kun je twee tot drie keer per week calciumpoeder (zonder fosfor en zonder vitamine D3) over het voer strooien. Gebruik ongeveer een snufje voor een kleine schildpad en een halve theelepel voor grotere soorten.
Vitamine D3 is onmisbaar voor de calciumopname in het lichaam. Schildpadden maken vitamine D3 aan in hun huid onder invloed van UV-B straling. Zonder UV-B licht (van de zon of een speciale UV-B lamp) kan het dier het calcium uit het voer niet opnemen, ongeacht hoeveel calcium je aanbiedt. Zorg voor een UV-B lamp met een output van 10-12% UVB voor woestijnsoorten en 5-6% voor bossoorten. Vervang de lamp elke 6-12 maanden, want de UV-B output neemt geleidelijk af.
Veelgemaakte fouten en pyramiding voorkomen
Een van de meest voorkomende fouten is het geven van te veel eiwit aan landschildpadden. Dit veroorzaakt "pyramiding", waarbij de schildplaten onnatuurlijk hoog en puntig omhoog groeien in plaats van glad en plat te blijven. Pyramiding is onomkeerbaar en een teken van structureel verkeerde voeding. Geef landschildpadden daarom nooit hondenvoer, kattenvoer, brood of zuivelproducten.
Andere veelgemaakte fouten zijn: het verblijf te droog houden (ook landschildpadden hebben een waterbakje nodig dat groot genoeg is om in te zitten), geen variatie aanbieden in het dieet, en het overslaan van supplementen. Vermijd ook giftige planten in en rondom het verblijf, zoals oleander, taxus en buxus.
Voedingsschema per week (landschildpad)
| Dag | Voedsel | Supplement |
|---|---|---|
| Maandag | Paardenbloem en klaver | Calciumpoeder |
| Dinsdag | Andijvie en rucola | Geen |
| Woensdag | Weegbree en malva | Calciumpoeder |
| Donderdag | Radicchio en veldsla | Geen |
| Vrijdag | Mix wilde planten | Calciumpoeder |
| Zaterdag | Waterkers en hibiscusbloem | Multivitamine (maandelijks) |
| Zondag | Vastendag of lichte portie | Geen |
Winterslaap, watervoorziening en huisvesting
Veel Europese landschildpadsoorten houden een winterslaap (hibernatie). De voorbereiding begint zes tot acht weken van tevoren. Verminder de hoeveelheid voer geleidelijk en stop twee weken voor de slaap helemaal met voeren, zodat de darmen volledig leeg zijn. Geef in deze periode wel regelmatig lauwwarm bad om de stoelgang te stimuleren. Na de winterslaap bouw je het voer weer langzaam op, te beginnen met kleine porties zachte bladgroenten.
Watervoorziening is belangrijker dan veel houders denken. Landschildpadden drinken regelmatig en nemen ook vocht op via de cloaca wanneer ze in ondiep water zitten. Bied dagelijks een ondiepe waterschaal aan (de schildpad moet er makkelijk in en uit kunnen) en geef wekelijks een lauwwarm bad van 15-20 minuten. Waterschildpadden leven uiteraard in water en hebben een goed gefilterd aquarium of vijver nodig.
De huisvesting heeft direct invloed op de voeding. Een schildpad die buiten leeft in een goed ingerichte tuin met eetbare planten, kan een deel van het voedsel zelf foerageren. Dit is niet alleen voedzaam maar ook verrijkend voor het dier. Zorg voor voldoende oppervlakte: minimaal 8-10 vierkante meter voor een Griekse landschildpad. Plant eetbare gewassen zoals klaver, paardenbloem en malva in het verblijf.
Bereken de voedingsbehoefte van jouw schildpad
De juiste voeding is de basis voor een gezond en lang schildpaddenleven. Landschildpadden kunnen met goede verzorging wel 80-100 jaar oud worden, waterschildpadden 30-50 jaar. Een verkeerd dieet verkort deze levensduur drastisch en veroorzaakt leed dat vaak pas na jaren zichtbaar wordt. Neem de tijd om je te verdiepen in de specifieke behoeften van jouw soort en pas het dieet aan op basis van leeftijd, geslacht en seizoen. Wil je een handig hulpmiddel om de voedingsbehoefte van je dieren te berekenen? Gebruik dan de VoerGids calculator voor een persoonlijk voedingsadvies op basis van diersoort, gewicht en activiteitsniveau.