Loopvogels voeren: struisvogel, emoe en nandoe

Drie soorten, drie achtergronden

Loopvogels (Ratitae) zijn grote, niet-vliegende vogels die in toenemende mate in Nederland worden gehouden, zowel commercieel als hobbymatig. De drie meest voorkomende soorten zijn:

Struisvogel (Struthio camelus) - de grootste levende vogel ter wereld, met een gewicht van 90 tot 130 kg voor volwassen dieren. Oorspronkelijk uit de savannes en halfwoestijnen van Afrika
Emoe (Dromaius novaehollandiae) - de op één na grootste vogel, 30 tot 55 kg. Afkomstig uit de open vlaktes van Australië
Nandoe (Rhea americana) - de kleinste van de drie, 20 tot 40 kg. Inheems in de pampa’s van Zuid-Amerika

Ondanks hun verschillende herkomst delen deze vogels een aantal kenmerken: ze zijn alle drie omnivoren met een voorkeur voor plantaardig voedsel, aangevuld met insecten, kleine dieren en wat ze verder tegenkomen. Het houden van loopvogels vraagt specialistische kennis, vooral op het gebied van voeding.

Anatomie van de spijsvertering

Loopvogels hebben een spiermaag (ventriculus) die veel krachtiger is dan die van kippen. De spiermaag maalt voedsel fijn met behulp van ingesloten steentjes (gastrolithen of grit). Zonder voldoende grit kan een loopvogel zijn voedsel niet verteren. Zorg daarom altijd voor vrije toegang tot grof grind of kiezelstenen van 1-3 cm doorsnede.

Een ander bijzonder kenmerk is het relatief lange maag-darmkanaal. De struisvogel heeft een darmkanaal van meer dan 14 meter, wat een langere fermentatietijd mogelijk maakt. Dit verklaart waarom loopvogels goed gedijen op vezelrijk voedsel en gras een belangrijke rol speelt in hun dieet.

Energiebehoefte

De energiebehoefte van loopvogels wordt berekend met de standaardformule voor pluimvee: OE (omzetbare energie) = 435 × gewicht^0,75 kJ per dag. Hierop worden correcties toegepast voor omgevingstemperatuur, activiteitsniveau en productiestatus (leg, groei).

Richtlijnen voor volwassen dieren op onderhoud:

Struisvogel (100 kg): circa 13.700 kJ OE per dag, wat overeenkomt met 1,5 tot 2,5 kg voer per dag afhankelijk van de voersamenstelling en het aandeel ruwvoer
Emoe (40 kg): circa 6.900 kJ OE per dag, oftewel 0,7 tot 1,2 kg voer per dag
Nandoe (25 kg): circa 4.900 kJ OE per dag, oftewel 0,5 tot 0,8 kg voer per dag

Bij leggende hennen stijgt de energiebehoefte met 30-50%. Bij groeiende kuikens is de energiebehoefte per kilogram lichaamsgewicht aanzienlijk hoger dan bij volwassen dieren. Struisvogelkuikens groeien extreem snel - ze bereiken een gewicht van 100 kg in minder dan een jaar.

Voersamenstelling

Ruwvoer: gras en hooi

Loopvogels zijn in de kern grazers. In het weideseizoen (april tot oktober in Nederland) kan vers gras tot 60-70% van het totale dieet uitmaken. Struisvogels en emoes grazen actief en besteden een groot deel van de dag aan foerageren. In de wintermaanden moet gras worden aangevuld met of vervangen door goed hooi. Luzerne-hooi is bijzonder geschikt vanwege het hoge eiwit- en calciumgehalte, wat vooral voor leggende hennen belangrijk is.

Daarnaast eten loopvogels graag boomschors, takjes, bladeren en onkruid. Dit gedrag moet worden gestimuleerd - het houdt de dieren bezig en voorkomt verveling, wat bij loopvogels kan leiden tot verenplukken en agressie.

Krachtvoer

Naast ruwvoer hebben loopvogels krachtvoer nodig, bij voorkeur een speciaal samengesteld loopvogelvoer. De samenstelling moet voldoen aan de volgende richtlijnen:

15-18% ruw eiwit voor onderhoud. Bij leg stijgt dit naar 20-22%
2-4% ruw vet
10-15% ruwe vezel
Calcium: 1,2-1,5% voor onderhoud. Bij leggende hennen stijgt dit naar 2,5-3,5% vanwege de enorme calciumbehoefte voor de eierschaal. Een struisvogelei weegt 1,5 kg en de schaal bevat circa 70 gram calcium

Gebruik nooit standaard kippenvoer voor loopvogels. Het eiwitgehalte, de mineralenverhouding en het vezelgehalte kloppen niet. Kippenvoer bevat ook vaak coccidiostatica (middelen tegen coccidiose) die bij loopvogels toxisch kunnen zijn.

Groenten, fruit en dierlijk voedsel

Als aanvulling op het basisdiet eten loopvogels graag: wortel, kool, snijbiet, appels, druiven, watermeloen en pompoenen. In het wild eten ze ook insecten, kleine hagedissen, slakken en soms zelfs kleine zoogdieren. In gevangenschap kan dit worden gesimuleerd door het aanbieden van meelwormen, krekels of gekookte eieren als extra eiwitbron, vooral tijdens de leg- en groeiperiode.

Kritische mineralen en vitaminen

Calcium: veruit het belangrijkste mineraal, vooral voor leggende hennen. Een struisvogelhen die 40-60 eieren per seizoen legt, heeft een enorme calciumbehoefte. Bied naast het voer ook oesterschelpen of kalksteengruis aan
Fosfor: de calcium:fosfor verhouding moet minimaal 2:1 zijn. Een verstoorde verhouding leidt tot botproblemen en dunne eierschalen
Selenium: de Nederlandse bodems zijn arm aan selenium. Supplementeer via het mineralenmengsel in het voer of via een seleniumpreparaat. Seleniumtekort veroorzaakt witte spierziekte bij kuikens, een dodelijke aandoening
Vitamine E: werkt synergistisch met selenium. Een tekort veroorzaakt eveneens witte spierziekte en verminderde vruchtbaarheid
Vitamine D3: belangrijk voor de calciumopname. Loopvogels die buiten gehouden worden, maken doorgaans voldoende D3 aan via zonlicht. Bij binnenhouding is supplementatie noodzakelijk
Zink en mangaan: essentieel voor de vruchtbaarheid en de kwaliteit van de eierschaal

Veelgemaakte fouten

Kippenvoer geven: de verkeerde mineralenverhouding en mogelijk giftige toevoegingen maken kippenvoer ongeschikt. Investeer in speciaal loopvogelvoer
Brood voeren: brood veroorzaakt gisting in het maag-darmkanaal en verstoort de darmflora. Het heeft bovendien geen voedingswaarde voor loopvogels
Te weinig grit: zonder kiezelstenen in de spiermaag kan het dier zijn voedsel niet mechanisch vermalen. Dit leidt tot verstopping en voedselstagnatie
Metalen voorwerpen in de wei: loopvogels, vooral struisvogels, zijn notoir nieuwsgierig en pikken alles op wat glimt of opvalt. Spijkers, schroeven, draad, munten en glasscherven worden ingeslikt en kunnen de maagwand perforeren. Dit is een van de meest voorkomende doodsoorzaken bij gehouden loopvogels. Controleer de wei regelmatig grondig
Geen apart voerschema voor kuikens: loopvogelkuikens hebben een ander voer nodig dan volwassen dieren, met hogere eiwit- en energiegehaltes

Seizoenstip: weidegang in mei

Mei is een ideale maand om loopvogels (terug) in de wei te zetten. Bouw de weidegang geleidelijk op en controleer het grasaanbod regelmatig. Loopvogels begrazen selectief en laten bepaalde grassen en onkruiden staan - wissel van perceel om overbegrazing te voorkomen. Zorg ook voor voldoende schuilmogelijkheden tegen regen en wind, want ondanks hun grootte zijn loopvogels gevoelig voor tocht en langdurige nattigheid.

Waterbehoefte

Loopvogels drinken relatief weinig in vergelijking met hun lichaamsgewicht, maar ze hebben altijd vers, schoon water nodig. Een volwassen struisvogel drinkt gemiddeld 5-10 liter per dag, een emoe 2-4 liter en een nandoe 1-3 liter. Bij warmte stijgt het waterverbruik aanzienlijk. Plaats meerdere drinkpunten in de wei en controleer dagelijks of het water schoon is. Loopvogels morsen veel bij het drinken - gebruik robuuste, niet-omvallende drinkbakken.

Bereken het exacte voeradvies voor jouw loopvogel met de VoerGids calculator.