Varkens voeren voor beginners: wat moet je weten?
Alles over varkensvoeding voor beginners. Hoeveel voer per dag, welke voersoorten en veelgemaakte fouten bij het voeren van varkens.
Varkens zijn alleseters met grenzen
Varkens staan bekend als alleseters, en dat klopt grotendeels. Ze eten bijna alles wat u ze voorschotelt, van groenten en fruit tot granen en knollen. Maar het feit dat een varken iets wil eten, betekent niet dat het ook gezond voor ze is. Een goed samengesteld rantsoen is essentieel voor de gezondheid, groei en het welzijn van uw varkens.
De basis van het varkensrantsoen is altijd een compleet varkensvoer in de vorm van meel of korrels. Dit voer is speciaal samengesteld om aan alle voedingsbehoeften te voldoen: eiwit, energie, vitaminen, mineralen en essentiele aminozuren in de juiste verhoudingen. Aanvullend voer kan gegeven worden, maar mag nooit meer dan 20 tot 30% van het totale rantsoen uitmaken.
Hoeveel voer per dag?
De voerbehoefte van een varken hangt sterk af van het gewicht, de leeftijd en het doel waarvoor het varken gehouden wordt. De CVB-normen geven de volgende richtlijnen:
| Type varken | Gewicht | Voer per dag | Eiwit % |
|---|---|---|---|
| Big (gespeend, 4-8 weken) | 8-15 kg | 0,3 - 0,7 kg | 18-20% |
| Jonge big (8-12 weken) | 15-25 kg | 0,7 - 1,2 kg | 17-18% |
| Groeivarken | 25-60 kg | 1,5 - 2,5 kg | 16-17% |
| Vleesvarken | 60-110 kg | 2,5 - 3,5 kg | 14-16% |
| Zeug (onderhoud/dracht) | 150-250 kg | 2,5 - 3 kg | 13-15% |
| Zeug (zogend) | 150-250 kg | 5 - 7 kg | 16-17% |
| Beer | 150-300 kg | 2,5 - 3 kg | 14-15% |
Merk op dat de eiwitbehoefte daalt naarmate het varken ouder wordt. Jonge, groeiende varkens hebben relatief meer eiwit nodig voor de opbouw van spierweefsel. Volwassen varkens in onderhoud hebben vooral energie nodig.
Voer per levensfase
Biggen (0-4 weken)
Pasgeboren biggen leven de eerste weken uitsluitend van moedermelk. Vanaf circa 10 dagen kunt u beginnen met het aanbieden van biggenvoer (ook wel prestarter of startkorrel). Dit is een zeer smakelijk, fijn gemalen voer met een hoog eiwitgehalte. De biggen eten er in het begin maar een paar gram van, maar het helpt de spijsvertering voor te bereiden op vast voer.
Gespeende biggen (4-8 weken)
Na het spenen (meestal rond 4 weken) is de overgang naar vast voer cruciaal. Gebruik een speciaal speenvoer dat licht verteerbaar is. Bied het voer meerdere keren per dag vers aan in kleine porties. Biggen die net gespeend zijn, zijn gevoelig voor diarree door stress en voerverandering.
Groeivarkens (2-6 maanden)
In deze fase groeien varkens het snelst: tot 800 gram per dag bij commerciele rassen. Het voer moet voldoende eiwit en energie bevatten om deze groei te ondersteunen. Bied het voer twee keer per dag aan, of gebruik een voerbak met onbeperkte toegang (ad libitum voeren).
Volwassen varkens
Volwassen varkens die als huisdier of hobbyvarken worden gehouden, hebben aanzienlijk minder voer nodig dan groeivarkens. Overvoeding is bij volwassen varkens een veelvoorkomend probleem, vooral bij minivarkens en kunekune-varkens. Houd de conditie goed in de gaten.
Wat mag een varken wel en niet eten?
Geschikt als aanvullend voer
- Groenten: wortels, courgette, pompoen, bieten, kool (in beperkte mate)
- Fruit: appels, peren, bananen, watermeloen (met mate vanwege het suikergehalte)
- Aardappelen: alleen gekookt, nooit rauw (solanine is giftig)
- Granen: tarwe, gerst, mais, haver
- Gras en hooi: varkens eten graag gras en het levert extra vezels
- Eieren: gekookt, een uitstekende eiwitbron
Verboden en gevaarlijk
- Keukenafval: het is in Nederland en de EU wettelijk verboden om keukenafval of etensresten aan varkens te voeren. Dit verbod is ingesteld na de varkenspestuitbraak in 1997 en geldt ook voor hobbyhouders. De boete kan oplopen tot duizenden euros.
- Rauw vlees of vis: risico op de ziekte van Aujeszky en andere infecties
- Rauwe aardappelen: bevatten solanine, giftig voor varkens
- Beschimmeld voer: mycotoxinen zijn zeer schadelijk voor de lever
- Chocolade: bevat theobromine, giftig
- Uien en knoflook: kunnen bloedafbraak veroorzaken in grote hoeveelheden
- Avocado: de pit en schil bevatten persin, giftig voor varkens
Water
Een volwassen varken drinkt 5 tot 15 liter water per dag, afhankelijk van het gewicht, de temperatuur en het type voer. Bij warm weer kan de wateropname verdubbelen. Zorg altijd voor vers, schoon drinkwater via een nippel of trog.
Varkens gebruiken water niet alleen om te drinken, maar ook om zich te koelen. Varkens kunnen namelijk niet zweten (ze hebben nauwelijks zweetklieren). Bij warm weer hebben ze een modderbad of waterbak nodig om hun lichaamstemperatuur te reguleren. Zonder afkoeling kan hittestress levensbedreigend zijn.
Mineralen en supplementen
Een compleet varkensvoer bevat in principe alle benodigde mineralen en vitaminen. Als u meer dan 20% van het rantsoen vervangt door groenten, fruit of granen, kan er een tekort ontstaan aan:
- Calcium en fosfor: belangrijk voor de botgroei, vooral bij jonge varkens
- Zout: varkens hebben dagelijks zout nodig. Een zoutblok in het hok is aan te raden.
- IJzer: biggen worden geboren met zeer weinig ijzerreserves. Binnen 3 dagen na de geboorte is een ijzerinjectie nodig (door de dierenarts of ervaren houder).
- Selenium en vitamine E: tekort kan leiden tot spierziekte (witte spierziekte)
Veelgemaakte fouten
- Overvoeding: de nummer een fout bij hobbyhouders. Varkens zijn altijd hongerig en bedelen om meer, maar dat betekent niet dat ze meer nodig hebben.
- Eenzijdig voer: alleen mais of alleen brood is onvoldoende. Gebruik altijd een compleet varkensvoer als basis.
- Plotselinge voerveranderingen: varkens zijn gevoelig voor plotselinge veranderingen in het rantsoen. Voer altijd geleidelijk over in 5 tot 7 dagen.
- Te weinig water: een varken dat onvoldoende drinkt, eet ook minder en groeit trager
Bereken het voer
Gebruik de VoerGids calculator om de exacte voerbehoefte van uw varkens te berekenen op basis van gewicht en levensfase. De calculator gebruikt de officiele CVB NE2015-normen voor een nauwkeurig advies.