Vitamine C voor cavia's: hoeveel en waarom?

Cavia's zijn bijzondere knaagdieren. Ze zijn sociaal, maken grappige geluidjes en ze hebben een eigenschap die ze delen met mensen en apen, maar met bijna geen enkel ander zoogdier: ze kunnen geen vitamine C aanmaken in hun eigen lichaam. Dat betekent dat ze het volledig uit hun voer moeten halen. Een tekort leidt tot scheurbuik, een ernstige en soms dodelijke aandoening. In dit artikel lees je alles over vitamine C voor cavia's: hoeveel ze nodig hebben, de beste bronnen en hoe je een tekort herkent.

Waarom kunnen cavia's geen vitamine C aanmaken?

De meeste zoogdieren maken vitamine C (ascorbinezuur) aan in de lever. Ze gebruiken daarvoor het enzym L-gulonolacton-oxidase. Cavia's missen dit enzym door een genetische mutatie die duizenden jaren geleden is opgetreden. Hetzelfde geldt voor mensen, mensapen en een paar vleermuissoorten.

In de natuur is dit geen probleem. Wilde cavia's (die in Zuid-Amerika leven) eten de hele dag verse planten, grassen en kruiden die voldoende vitamine C bevatten. Maar in gevangenschap, waar de eigenaar bepaalt wat de cavia eet, kan een tekort snel ontstaan.

Hoeveel vitamine C heeft een cavia nodig?

De dagelijkse behoefte hangt af van de levensfase en de gezondheidstoestand:

Gezonde volwassen cavia: 10 tot 30 mg per dag.
Jonge cavia's in de groei: 30 mg per dag.
Drachtige en zogende cavia's: 30 tot 50 mg per dag.
Zieke cavia's of cavia's in herstel: 50 tot 100 mg per dag (in overleg met de dierenarts).

Dit zijn richtlijnen. De exacte behoefte varieert per dier. Een cavia die onder stress staat (verhuizing, ziek kooigenoot, temperatuurschommelingen) heeft meer vitamine C nodig dan normaal.

Tekenen van een vitamine C-tekort

Een tekort aan vitamine C heet scheurbuik (scorbut). Het ontwikkelt zich geleidelijk over 2 tot 4 weken bij volledige onthouding. Bij een marginaal tekort kan het langer duren. Dit zijn de symptomen:

Lethargie. De cavia is minder actief, beweegt minder en reageert minder op prikkels.
Verminderde eetlust. De cavia eet minder of stopt helemaal met eten.
Stijve gang. De cavia loopt moeizaam, alsof de gewrichten pijn doen. Dit komt doordat vitamine C nodig is voor de aanmaak van collageen, het bindweefsel in gewrichten.
Gezwollen gewrichten. Vooral de polsen en enkels kunnen opzwellen.
Bloedend tandvlees. Het tandvlees wordt rood, gezwollen en bloedt bij aanraking.
Ruwe, doffe vacht. De vacht verliest zijn glans en voelt ruw aan.
Wondjes genezen slecht. Kleine sneetjes of krabjes genezen langzamer dan normaal.
Interne bloedingen. In ernstige gevallen treden er bloedingen op onder de huid of in de spieren. Dit is zichtbaar als donkere plekken.

Als je een of meer van deze symptomen ziet, ga dan naar de dierenarts. Scheurbuik is goed te behandelen als je er op tijd bij bent, maar zonder behandeling kan het dodelijk zijn.

De beste bronnen van vitamine C

1. Verse groenten en kruiden

De beste en meest natuurlijke bron van vitamine C voor cavia's is vers voer. Geef dagelijks een gevarieerd aanbod van groenten en kruiden. Hier zijn de beste opties met hun vitamine C-gehalte per 100 gram:

Rode paprika: 128 mg. De kampioen. Een paar plakjes per dag leveren al voldoende vitamine C.
Groene paprika: 80 mg. Iets minder dan rode, maar nog steeds een uitstekende bron.
Peterselie: 133 mg. Zeer rijk, maar geef het met mate vanwege het hoge calciumgehalte. Te veel calcium kan blaasgruis veroorzaken.
Broccoli: 89 mg. In kleine stukjes, een paar keer per week.
Boerenkool: 120 mg. Rijk aan vitamine C, maar ook aan calcium. Geef het niet dagelijks.
Venkel: 12 mg. Niet de rijkste bron, maar cavia's vinden het lekker en het is goed verteerbaar.
Dille: 85 mg. Een goede aanvulling.
Aardbei: 59 mg. Lekker als traktatie, maar bevat veel suiker. Geef het niet dagelijks.
Kiwi: 93 mg. Een klein schijfje is al voldoende. Geef het met mate vanwege het zuurgehalte.

Een cavia die dagelijks een paar plakjes paprika en wat andere groente krijgt, haalt bijna altijd voldoende vitamine C uit het voer.

2. Caviapellets met vitamine C

Speciale caviapellets (caviabrok) bevatten toegevoegd vitamine C. Dit is een goede aanvulling, maar er zit een probleem: vitamine C is instabiel. Het breekt af door licht, warmte en zuurstof. Pellets die lang in de zak liggen of open bewaard worden, verliezen hun vitamine C-gehalte.

Gebruik de pellets binnen 2 maanden na opening. Bewaar ze koel, droog en in een gesloten verpakking. En vertrouw niet alleen op pellets als vitamine C-bron, want je weet niet hoeveel er nog in zit op het moment van eten.

Gebruik nooit konijnenpellets voor cavia's. Konijnen maken zelf vitamine C aan, dus konijnenvoer bevat het niet.

3. Supplementen

Als je cavia niet genoeg verse groente eet, of als hij ziek is en extra nodig heeft, kun je vitamine C supplementeren:

Vitamine C-tabletten. Er bestaan speciale kauwtabletten voor cavia's. Je kunt ook vitamine C-tabletten voor mensen gebruiken (pure ascorbinezuur, zonder toevoegingen). Breek een tablet in stukjes van 25 tot 50 mg.
Vloeibaar vitamine C. Met een spuitje (zonder naald) kun je vloeibaar vitamine C direct in de bek geven. Dit is handig bij zieke cavia's die niet meer zelf eten. Doseer 50 tot 100 mg per dag in overleg met de dierenarts.

Voeg vitamine C niet toe aan het drinkwater. Het breekt snel af in water (binnen enkele uren), het verandert de smaak van het water (waardoor sommige cavia's minder drinken) en je weet niet hoeveel de cavia daadwerkelijk binnenkrijgt.

Het dagelijkse menu: een voorbeeld

Een goed dagmenu voor een volwassen cavia van 800 gram:

Hooi: onbeperkt beschikbaar. De basis van het rantsoen, net als bij konijnen. Timothee-hooi of berghooi is het meest geschikt.
Verse groente: 80 tot 100 gram per dag. Combineer 2 tot 3 soorten, met paprika als vaste component.
Pellets: 1 tot 2 eetlepels per dag. Kies speciale caviapellets, geen konijnenvoer.
Water: altijd schoon water beschikbaar.
Fruit: een klein stukje als traktatie, 2 tot 3 keer per week. Niet dagelijks vanwege de suiker.

Veelgemaakte fouten

Alleen pellets geven. Pellets zijn een aanvulling, geen volledig voer. Zonder verse groente en hooi krijgt de cavia te weinig vezel en onvoldoende vitamine C.
Konijnenvoer geven. Konijnenvoer bevat geen (of te weinig) vitamine C en heeft een andere mineralensamenstelling.
Dezelfde groente elke dag. Wissel af. Eenzijdige voeding kan leiden tot tekorten aan andere voedingsstoffen of een overmaat aan calcium.
Te weinig hooi. Hooi bevat weinig vitamine C, maar het is onmisbaar voor de spijsvertering en het afslijten van de tanden. Zonder voldoende hooi krijgt de cavia tandproblemen en darmproblemen.
Oude pellets. Pellets die maanden open hebben gestaan, bevatten nauwelijks nog vitamine C. Koop kleine verpakkingen en gebruik ze snel op.

Vitamine C en andere gezondheidsklachten

Een chronisch marginaal vitamine C-tekort verzwakt het immuunsysteem. De cavia wordt vatbaarder voor luchtweginfecties, huidinfecties en andere ziektes. Dierenartsen zien regelmatig cavia's met een combinatie van scheurbuik en een luchtweginfectie. Het een versterkt het ander.

Als je cavia regelmatig ziek is, controleer dan of de vitamine C-inname voldoende is. Soms lost een simpele aanpassing van het voer chronische gezondheidsproblemen op.

Samenvatting

Cavia's kunnen geen eigen vitamine C aanmaken en zijn volledig afhankelijk van hun voer. Geef dagelijks verse groente (paprika is de beste keuze), onbeperkt hooi en een beperkte hoeveelheid caviapellets. Een gezonde cavia heeft 10 tot 30 mg per dag nodig, zieke of drachtige cavia's meer. Herken de tekenen van scheurbuik vroeg en ga bij twijfel naar de dierenarts. Met een gevarieerd en vers menu is een tekort eenvoudig te voorkomen.

Wil je weten hoeveel jouw cavia precies nodig heeft? Gebruik de VoerGids calculator voor een persoonlijk voeradvies op basis van gewicht, leeftijd en seizoen.