Waarom ezels geen paarden zijn (qua voeding)

Een ezel lijkt op een paard. Ze hebben hoeven, een manen en een staart. Ze eten gras en hooi. Maar als het op voeding aankomt, zijn ezels en paarden fundamenteel verschillend. Een ezel voeden als een paard is een van de meest gemaakte fouten bij ezelhouders, en het kan ernstige gevolgen hebben.

Waar komt het verschil vandaan?

Paarden zijn geevolueerd op de steppen van Europa en Azie. Daar groeide gras in overvloed, eiwitrijk en energiedicht. Paarden zijn daarop gebouwd: ze verteren gras efficient en hebben een relatief hoge energiebehoefte.

Ezels komen oorspronkelijk uit de halfwoestijnen en berggebieden van Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Daar was het voedselaanbod schaars: droog struikgewas, harde grassen, boomschors en kruiden. Ezels hebben zich aangepast aan een karig bestaan. Ze halen meer energie uit minder voer. Ze slaan sneller vet op. En ze hebben een trager metabolisme.

Dit verschil in evolutionaire achtergrond verklaart waarom een ezel op een Nederlandse weide met Engels raaigras al snel te dik wordt, terwijl een paard op dezelfde weide prima in conditie blijft.

Het grootste probleem: overgewicht

Overgewicht is het meest voorkomende gezondheidsprobleem bij ezels in Nederland en andere West-Europese landen. Schattingen wijzen uit dat meer dan 70 procent van de hobbyezels te zwaar is.

De gevolgen van overgewicht bij ezels zijn ernstig:

Hoefbevangenheid (laminitis). Net als bij paarden, maar ezels zijn er nog gevoeliger voor. Het verband tussen overgewicht en hoefbevangenheid is sterker bij ezels dan bij paarden.
Hyperlipemie. Dit is een levensbedreigende aandoening die bijna uitsluitend bij ezels voorkomt. Bij stress (ziekte, verhuizing, verlies van een stalgenoot) mobiliseert een te dikke ezel grote hoeveelheden vet uit de reserves. Dit vet overstroomt de lever, die het niet kan verwerken. Het bloed wordt letterlijk vettig. Zonder behandeling is hyperlipemie vaak dodelijk.
Insulineresistentie. Vergelijkbaar met type 2 diabetes bij mensen. De ezel reageert minder goed op insuline, waardoor de bloedsuikerspiegel chronisch verhoogd is.
Gewrichtsproblemen. Het extra gewicht belast de gewrichten, vooral de hoeven en de rug.

Wat moet een ezel eten?

Het basisrantsoen van een ezel is verrassend eenvoudig, en voor veel eigenaren teleurstellend karig. Maar dat is precies wat een ezel nodig heeft.

Stro: de basis. Stro is het ideale ruwvoer voor ezels. Het is arm aan energie en eiwit, maar rijk aan vezel. Ezels halen hier voldoende voedingsstoffen uit, dankzij hun efficiente spijsvertering. Tarwestro of gerstestro zijn de beste keuzes. Stro moet altijd beschikbaar zijn, zodat de ezel de hele dag kan eten (dat voorkomt verveling en stereotiep gedrag).

Hooi: beperkt. Hooi is voedzamer dan stro. Een ezel mag hooi krijgen, maar in beperkte hoeveelheden. Reken op 25 tot 50 procent van het ruwvoerrantsoen als hooi, de rest als stro. Kies voor laat geoogst, stengelachtig hooi met een laag eiwitgehalte. Vermijd luzerne en jong, eiwitrijk hooi.

Gras: met mate. Een Nederlandse weide met Engels raaigras of andere productieve grassoorten is te rijk voor een ezel. Onbeperkte weidegang leidt bijna onvermijdelijk tot overgewicht. Beperk de grastijd of gebruik een graasmasker. Een droge, schrale weide met kruiden en oud gras is beter geschikt.

Krachtvoer: bijna nooit nodig. Een gezonde ezel in normaal werk heeft geen krachtvoer nodig. Krachtvoer (muesli, brok, graan) is te energierijk. Alleen bij ziekte, ouderdom, dracht of zware arbeid kan een kleine hoeveelheid aanvulling nodig zijn. Overleg dit altijd met een dierenarts die ervaring heeft met ezels.

Mineralen. Ezels hebben wel mineralen en sporenelementen nodig. Een mineraalliksteen voor paarden is in de meeste gevallen geschikt. Let op dat de ezel niet overmatig likt, want sommige ezels zijn daar geneigd toe.

Water. Altijd schoon water beschikbaar. Ezels drinken minder dan paarden, maar ze moeten altijd toegang hebben.

Vergelijking: ezel versus paard

Om het verschil concreet te maken, hier een vergelijking voor een dier van 300 kilo:

Energiebehoefte: Een ezel heeft 60 tot 75 procent van de energiebehoefte van een paard van hetzelfde gewicht.
Eiwitbehoefte: Een ezel heeft minder eiwit nodig. Vooral snel afbreekbaar eiwit (zoals in jong gras) veroorzaakt problemen.
Vezelvertering: Ezels verteren vezel (cellulose) efficienter dan paarden. Ze halen meer energie uit stro en grof hooi.
Vetopslag: Ezels slaan vet sneller op en mobiliseren het ook sneller. Dit maakt ze kwetsbaar voor hyperlipemie.

Tekenen van overgewicht herkennen

Bij ezels is overgewicht soms lastig te zien, omdat ze van nature een ronde lichaamsbouw hebben. Let op deze punten:

Vetkam op de nek (cresty neck). Een harde, dikke vetrol boven op de nek is een duidelijk teken van overgewicht. Bij een gezonde ezel is de nek slank.
Vetdepots achter de schouder. Voelbare vetophopingen achter de schouderbladen.
Ronde buik. Een ezel met een strak gespannen, ronde buik (niet door dracht) is waarschijnlijk te zwaar.
Ribben niet voelbaar. Je moet de ribben van een ezel met lichte druk kunnen voelen. Als je stevig moet drukken, is de ezel te dik.

Gebruik een conditiescore-systeem. De ideale score voor een ezel ligt tussen 2,5 en 3 op een schaal van 1 tot 5.

Afvallen: langzaam en voorzichtig

Als je ezel te dik is, moet je het rantsoen aanpassen. Maar doe dit langzaam. Een ezel die te snel afvalt of plotseling minder eet, loopt risico op hyperlipemie. Verminder het rantsoen met niet meer dan 10 procent per week. Vervang hooi deels door stro. Beperk de grastijd. En laat de ezel meer bewegen.

Zet een te dikke ezel nooit op een hongerkuur. Dat is levensgevaarlijk.

Paardenvoer: waarom het niet kan

Paardenvoer (zowel krachtvoer als muesli) is te energierijk voor ezels. Paardenbrok bevat vaak 8 tot 10 MJ per kilo. Een ezel die daarvan eet naast gras of hooi, krijgt veel te veel energie binnen.

Paardenhooi (vroeg gemaaid, eiwitrijk) is ook te rijk. Paardenmineralen zijn in principe geschikt, maar controleer het seleniumgehalte: ezels zijn gevoeliger voor een seleniumovermaat dan paarden.

Als ezels samen met paarden in een wei staan, zorg dan dat de paarden hun krachtvoer apart krijgen, buiten bereik van de ezels.

Sociale behoeften

Tot slot een punt dat indirect met voeding samenhangt: ezels zijn heel sociale dieren. Ze vormen sterke banden en rouwen letterlijk om het verlies van een stalgenoot. Een ezel die alleen staat, kan depressief worden en stoppen met eten. Of juist gaan stresseten. Beide zijn schadelijk.

Houd ezels altijd met minimaal twee. Een ezel en een paard samen kan werken, maar een ezel met een andere ezel is beter voor het welzijn.

Samenvatting

Ezels zijn geen paarden. Ze hebben minder energie nodig, verteren vezel beter en worden snel te dik. Stro is de basis van het rantsoen, aangevuld met een beperkte hoeveelheid hooi. Weidegang moet beperkt worden. Krachtvoer is bijna nooit nodig. Overgewicht leidt tot hoefbevangenheid en hyperlipemie, twee levensbedreigende aandoeningen. Voer je ezel als een ezel, niet als een paard.

Wil je weten hoeveel jouw ezel precies nodig heeft? Gebruik de VoerGids calculator voor een persoonlijk voeradvies op basis van gewicht, leeftijd en seizoen.