Wat eten eenden? Voeding voor hobby-eenden

Wat eet een eend van nature?

Een eend is een alleseter. Op het erf en in de vijver zoekt ze de hele dag naar voedsel: gras, kruiden, zaden, slakken, wormen en waterinsecten. Met haar snavel zeeft ze kleine diertjes uit het water en de modder. Dat scharrelwerk levert een deel van de behoefte, maar bij gehouden eenden is het zelden genoeg. Vooral leggende eenden hebben meer eiwit en kalk nodig dan een grasveld en een vijver kunnen leveren.

De basis van het rantsoen is daarom een volledig voer. Wat de eend zelf bij elkaar scharrelt, is de aanvulling.

Legkorrel of watervogelkorrel als basis

Voor volwassen eenden werkt een legkorrel of een speciale watervogelkorrel het best. Leggende eenden hebben voer nodig met 16 tot 17% ruw eiwit en voldoende kalk voor de eischalen. Buiten het legseizoen volstaat een onderhoudskorrel met minder eiwit.

Hoeveel een eend eet, hangt af van ras en gewicht. Een gemiddelde legeend zit rond de 170 tot 220 gram per dag. Een zwaar vlees- of sierras eet 200 tot 280 gram, een lichte loopeend duidelijk minder. Reken bij weidegang iets minder bijvoer, want gras en gescharrel tellen mee.

Zet de voerbak op een droge plek, een stukje bij het water vandaan. Eenden slobberen: ze nemen een hap voer en spoelen die weg met water. Staat de bak pal naast de vijver, dan verandert het voer snel in pap en gaat er veel verloren.

Niacine: het grote verschil met kippen

Eenden lijken op kippen, en veel houders gebruiken daarom hetzelfde voer. Op een punt gaat dat mis: niacine, ook bekend als vitamine B3. Eenden hebben er ongeveer twee keer zoveel van nodig als kippen. Kuikenvoer voor kippen bevat te weinig niacine voor eendenkuikens.

Een tekort zie je het eerst aan de poten. Kuikens groeien krom, zakken door de hakken of willen niet meer lopen. Kies daarom opfokvoer dat voor watervogels is gemaakt. Is dat niet te krijgen, dan kun je kippenkuikenvoer aanvullen met biergist, een natuurlijke niacinebron. Een eetlepel per kilo voer is een gangbare richtlijn.

Grit, maagkiezel en kalk

Eenden hebben geen tanden. Ze vermalen hun voer in de spiermaag, en daar hebben ze maagkiezel voor nodig: kleine steentjes die je los aanbiedt. Leggende eenden hebben daarnaast extra kalk nodig. Schelpengrit in een apart bakje lost dat op; de eend pakt zelf wat ze nodig heeft.

Wat mag een eend niet eten?

Brood staat bovenaan de lijst, hoe graag eenden het ook eten. Het vult de maag maar levert nauwelijks voedingsstoffen, waardoor eenden verzadigd raken zonder goed gevoed te zijn. Rottend brood in de vijver voedt bovendien de bacterie die botulisme veroorzaakt, juist in warme zomers een reëel gevaar.

Brood, chips en ander gebak: vult wel, voedt niet.
Avocado: giftig voor vrijwel alle vogels.
Beschimmeld of muf voer: schimmelgifstoffen zijn voor watervogels extra gevaarlijk.
Zout keukenafval: eenden kunnen slecht tegen veel zout.
Groene aardappelschillen en rauwe bonen.

Zwem- en drinkwater

Een eend heeft altijd water nodig dat diep genoeg is om de hele kop onder te dompelen. Zo spoelt ze haar neusgaten en ogen schoon. Een lage drinkbak is dus niet genoeg. Zwemwater houdt daarnaast het verenkleed in conditie en helpt bij het poetsen. Ververs klein zwemwater regelmatig, zeker in de zomer, want vervuild water is een bron van ziektes.

Eendenkuikens voeren

Eendenkuikens groeien hard en eten vanaf dag een zelfstandig. Geef de eerste twee tot drie weken opfokvoer voor watervogels met 18 tot 20% eiwit, daarna kan het eiwitgehalte omlaag. Te lang doorgaan met eiwitrijk voer laat kuikens te snel groeien, en dat gaat ten koste van de poten.

Let op met water: kuikens willen zwemmen voordat hun verenkleed dat aankan. Zonder moedereend, die ze invet met haar eigen vetklier, worden ze in diep water nat tot op de huid en koelen ze af. Een ondiepe drinkbak waar ze wel in kunnen drinken maar niet in kunnen verdrinken is de eerste weken de veilige keuze.

Voeren door het jaar heen

De behoefte van een eend verandert met de seizoenen. In het legseizoen, grofweg van maart tot september, vraagt elke eischaal kalk en elk ei eiwit. Dan is legkorrel op zijn plaats. Na het legseizoen komt de rui: de eend vervangt haar verenkleed, en veren bestaan vrijwel volledig uit eiwit. Schakel in die weken niet terug naar schraal voer, want dan verloopt de rui traag en gaat hij ten koste van de conditie.

In de winter eten eenden juist meer. Ze verbruiken energie om op temperatuur te blijven, terwijl er buiten weinig te scharrelen valt. Reken op zo'n 10 tot 20% extra voer bij vorst en controleer twee keer per dag of het drinkwater ijsvrij is. Een eend die niet kan drinken, stopt ook met eten.

Loopeenden: werkers in de tuin

Indian Runners en andere loopeenden zijn populair bij moestuiniers, omdat ze slakken eten. Dat doen ze uitstekend, maar een tuin vol slakken is geen compleet rantsoen. Slakken leveren eiwit, geen kalk en nauwelijks energie. Ook een loopeend die de hele dag werkt heeft dus haar portie korrel nodig, aangepast aan haar lichte gewicht van 1,5 tot 2 kg. Loopeenden die alleen op tuinvondsten leven, vermageren ongemerkt onder hun dichte verenkleed. Voel af en toe aan het borstbeen: dat hoort bedekt te zijn, niet scherp.

Korrel of gemengd graan?

Veel voerwinkels verkopen gemengd graan voor watervogels. Eenden vinden het heerlijk, maar er kleeft een nadeel aan: ze eten selectief. De mais en tarwe gaan er als eerste in, de rest blijft liggen. Zo krijgt de eend vooral zetmeel binnen en mist ze de mineralen en vitamines die in de kleinere bestanddelen zitten. Een geperste korrel lost dat op, omdat elke hap dezelfde samenstelling heeft. Wil je toch graan voeren, gebruik het dan als beperkte aanvulling, bijvoorbeeld een handje als strooivoer in de middag, en houd de korrel als basis.

Veelgemaakte fouten bij het voeren van eenden

Kippenkuikenvoer aan eendenkuikens geven; het niacinetekort leidt tot pootproblemen.
De voerbak pal naast het zwemwater zetten, waardoor het voer verandert in natte pap.
Brood voeren, ook al bedelen de eenden er nog zo hard om.
Alleen gemengd graan geven, waaruit de eend selectief de smakelijkste delen pikt.
Grit en maagkiezel vergeten; zonder steentjes kan een eend haar voer niet vermalen.
In de rui terugschakelen naar schraal voer, terwijl het nieuwe verenkleed juist eiwit vraagt.

Hoeveel voer heeft jouw eend nodig?

De juiste hoeveelheid verschilt per ras, gewicht en of je eend legt. Op de eendenpagina staat een richtlijnentabel per gewichtsklasse, en de calculator rekent het per ras voor je uit. Wie ook kippen houdt, vindt in kippen voeren: wat en hoeveel de verschillen tussen beide erfbewoners.