Herten voeren op een hobbyweide: van gras tot gewei

Wat eten herten van nature?

Wie herten op een weide zet en verwacht dat ze zich als koeien gedragen, komt bedrogen uit. Herten zijn van nature browsers: ze eten het liefst blad, twijgen, knoppen, kruiden en vruchten, en vullen dat aan met gras. Een ree is zelfs bijna een pure browser en doet weinig met gras. Edelherten en damherten, de soorten die het meest gehouden worden, zitten er tussenin. Zij grazen prima, maar blijven behoefte houden aan variatie.

Voor de praktijk betekent dat: een kale grasweide is voor herten een eenzijdig menu. Snoeihout van wilg, els of fruitbomen, een houtwal langs de weide of een verse tak in het voerrek maakt het rantsoen completer en houdt de dieren bezig.

Ruwvoer als basis, het hele jaar

De basis van het rantsoen is ruwvoer: gras in het groeiseizoen, goed hooi in de rest van het jaar. Een volwassen edelhert eet als richtlijn 2,5 tot 5 kg droge stof per dag, een damhert ongeveer de helft. Het precieze getal hangt af van gewicht, seizoen en of een hinde een kalf zoogt.

Hindes met een kalf verdienen aparte aandacht. De zoogtijd valt in de zomer en kost veel energie; een zogende hinde eet gerust een derde meer dan haar kale weidegenoten. De kalveren zelf beginnen na een paar weken mee te eten van gras en hooi, en groeien vanzelf in het rantsoen van de groep mee.

Herten zijn herkauwers, met dezelfde gevoeligheden als runderen en schapen. Plotselinge overgangen naar ander voer verstoren de pens. Bouw elke verandering, van hooi naar gras of van gras naar winterbijvoedering, op in een week tot tien dagen.

Het gewei vraagt elk jaar mineralen

Het gewei van een hertenbok groeit elk jaar opnieuw en is een van de snelst groeiende weefsels in het dierenrijk. Die groei kost veel calcium en fosfor. In het wild haalt een hert dat deels uit een gevarieerd menu; op een omheind stuk grond lukt dat vaak niet.

Geef in de groeiperiode van het gewei, het voorjaar en de zomer, een mineralenaanvulling of liksteen die op herkauwers is afgestemd. Ook hindes hebben er baat bij: dracht en zoogtijd vallen in dezelfde maanden en vragen dezelfde mineralen. Let bij gemengde begrazing met schapen op: schapen verdragen de kopergehaltes in herten- en rundermineralen niet.

Bijvoeren in de winter

In de winter is er op de meeste hobbyweides weinig te halen. Goed hooi vormt dan de basis. Herten verlagen in de winter van nature hun stofwisseling en eten minder, dus schrik niet als de opname terugloopt. Mager worden mag, vermageren niet: voel af en toe de bespiering langs de ruggengraat.

Is hooi alleen niet genoeg, bijvoorbeeld bij oudere dieren of in een strenge winter, vul dan aan met een herkauwerbrok of speciale hertenkorrel. Bouw de gift geleidelijk op en verdeel hem over de dag, want een grote portie krachtvoer in een keer verzuurt de pens. Bieten en fruit zijn een prima smakelijke aanvulling, in beperkte hoeveelheden.

Veelgemaakte fouten

Herten behandelen als koeien en alleen gras aanbieden, zonder blad of twijgen om te browsen.
Krachtvoer plotseling of in grote porties geven, met pensverzuring als gevolg.
Geen mineralen aanbieden tijdens de geweigroei en de zoogtijd.
In de winter pas bijvoeren als de dieren al vermagerd zijn; begin voordat de conditie wegzakt.
Brood of keukenafval voeren; dat hoort bij geen enkele herkauwer in het rantsoen.

Parasieten en weidebeheer

Herten op een klein oppervlak bouwen sneller een wormbesmetting op dan hun wilde soortgenoten, die steeds doortrekken. Ruim mest regelmatig, wissel indien mogelijk van perceel en laat mest jaarlijks onderzoeken. Goed weidebeheer is bij herten net zo bepalend voor de gezondheid als het voer zelf. Hoe je een weide gezond houdt, lees je in grasland beheer voor dierhouders.

Welke soorten worden gehouden?

Op Nederlandse hobbyweides en hertenkampen kom je vooral damherten en edelherten tegen. Het damhert van 40 tot 90 kg is het gangbare kamphert: sober, winterhard en goed op gras en hooi te houden. Het edelhert is met 100 tot 250 kg een forse graseter die duidelijk meer ruimte en ruwvoer vraagt. Sikaherten en axisherten zitten daar qua formaat tussenin, waarbij het axishert als zuidelijke soort gevoeliger is voor natte, koude winters en dan eerder bijvoeding nodig heeft. De muntjak van rond de 15 kg en de ree zijn echte browsers; zeker de ree stelt zulke specifieke eisen aan blad en variatie dat hij voor de meeste houders niet weggelegd is.

De bronst: als de bokken stoppen met eten

Wie herten houdt, schrikt de eerste keer van de bronst. Vanaf september zijn edelhert- en damhertbokken weken bezig met burlen en imponeren, en eten ze nauwelijks. Een bok kan in die periode 20 tot 30% van zijn gewicht verliezen. Dat is normaal en niet met extra voer te voorkomen; hij eet simpelweg niet. Wat je wel kunt doen: de bok vóór de bronst in goede conditie brengen en hem er na afloop met goed hooi en een geleidelijk opgebouwde brokgift weer bovenop helpen, ruim voordat de winter inzet.

Water en zout

Herten drinken minder opvallend dan koeien, maar vers water hoort er altijd te staan. Reken bij een volwassen edelhert op zo'n 4 tot 8 liter per dag, meer tijdens de zoogtijd en bij warm weer. Een liksteen dekt de natriumbehoefte; kies er een voor herkauwers en hang hem droog op, want een liksteen in de regen spoelt weg.

Voerplek en rangorde

Herten zijn kuddedieren met een strikte rangorde, en dat zie je bij de voerbak. Wie op één plek bijvoert, ziet steeds dezelfde dominante dieren eten terwijl de laagste in rang wacht en te weinig binnenkrijgt. Verdeel het bijvoer daarom over meerdere plekken, ruim uit elkaar, zodat ook de onderste dieren aan bod komen. Voer op vaste tijden en benader de weide rustig: herten blijven schrikachtiger dan koeien of schapen, en een gestrest dier eet slecht. Een voerbak onder een afdakje houdt hooi en brok bovendien droog, want beschimmeld restvoer is voor herkauwers een sluipend risico.

Hoeveel voer heeft jouw hert nodig?

De behoefte verschilt sterk per soort: een muntjak van 15 kg vraagt iets anders dan een edelhert van 200 kg. Op de hertenpagina staat een richtlijnentabel per soort, en de calculator rekent de dagelijkse behoefte per dier voor je uit.