Kippen winterklaar maken: voeding als de dagen korten

Waarom de herfst een omslagpunt is

Voor een kip draait alles om daglicht. Zodra de dagen in september en oktober merkbaar korten, krijgt het lichaam van je hennen het signaal dat het seizoen van overvloed voorbij is. De leg zakt of stopt, de jaarlijkse rui begint en het verenpak wordt vervangen, precies in de periode dat de temperatuur daalt en de energiebehoefte stijgt. Wie zijn koppel in deze maanden goed voert, plukt daar de hele winter de vruchten van: gezonde, goed bevederde kippen die in het voorjaar vlot de leg weer oppakken.

De rui: eiwit gaat voor

De rui is de grootste voedingsklus van het najaar. Veren bestaan vrijwel volledig uit eiwit, en een kip die in een paar weken haar complete verenpak vervangt, heeft daar bouwstof voor nodig. Een hen in de rui oogt vaak sjofel en legt niet, maar ze is geen ziek dier; ze is aan het verbouwen.

Kies in de ruiperiode een voer met een wat hoger eiwitgehalte, bijvoorbeeld een opfok- of ruikorrel, of vul het legvoer aan met eiwitrijke extra's zoals meelwormen of een handje gekookt ei.
Wees zuinig met gemengd graan en snoepgoed; dat verdunt juist het eiwitgehalte van het totale rantsoen.
Laat een ruiende kip met rust: vangen en oppakken is pijnlijk door de gevoelige bloedspoelen in de nieuwe veren.

Hoe je de rui verder begeleidt, lees je in voeding tijdens de rui: extra eiwit.

Minder eieren: dat hoort zo

Veel beginnende kippenhouders schrikken als de leg in oktober terugvalt. Dat is geen voerprobleem maar biologie: zonder kunstlicht legt een gemiddelde hen in de donkere maanden weinig tot niets. Je kunt de leg rekken met een lampje op een tijdklok dat de dag tot een uur of veertien aanvult, maar voor een hobbykoppel valt er ook iets te zeggen voor de natuurlijke winterrust; hennen die 's winters mogen pauzeren, gaan vaak langer mee. Wat je ook kiest: blijf gewoon volledig legvoer voeren als basis, want ook een niet-leggende kip heeft haar bouwstoffen nodig, zeker in de kou.

Voeren bij kou

Een kip verwarmt zichzelf met voer. Bij koud weer stijgt de voeropname met zo'n tien tot twintig procent, en dat mag je faciliteren:

Zorg dat er de hele dag legkorrel beschikbaar is; dat blijft de basis van het rantsoen.
Een handje gemengd graan in de late middag is in de winter wel op zijn plaats: granen verteren langzaam en houden de kippen 's nachts warm op stok.
Controleer het drinkwater bij vorst minstens twee keer per dag. Een kip die niet drinkt, eet ook niet, en bevroren drinkbakken zijn in de winter probleem nummer één.
Groenvoer blijft welkom: een opgehangen koolblad of wat restgroente uit de tuin houdt de kippen bezig op dagen dat ze binnen blijven.

De volledige basis van het kippenrantsoen staat in kippen voeren: wat en hoeveel per dag.

Het vogelgriepseizoen begint in het najaar

Met de herfst komt de vogeltrek op gang, en met de trekvogels reist het vogelgriepvirus mee. De afgelopen jaren begonnen de meeste uitbraken in Nederland in de herfst- en wintermaanden, en ook hobbykoppels worden getroffen. De landelijke ophok- en afschermplicht is sinds juni ingetrokken, maar dat kan bij nieuwe besmettingen zo weer veranderen. Bereid je hok er alvast op voor:

Voer en drink binnen of onder een afdak, nooit in de open ren. Voer- en drinkbakken in de buitenlucht trekken wilde eenden en ander watervogelbezoek aan, en juist die dieren dragen het virus.
Zorg voor een overdekt deel van de ren, zodat een eventuele afschermplicht je niet overvalt. Een net of doorzichtig golfplaatdak over een deel van de ren is genoeg om aan de regels te voldoen en houdt wilde vogels en hun mest buiten.
Beperk contact tussen je kippen en vijvers of sloten waar wilde watervogels komen.
Wees alert op plotselinge sterfte, sloomheid of veel zieke dieren tegelijk en schakel dan direct de dierenarts in. Vogelgriep bij hobbydieren is meldingsplichtig.

Het hok winterklaar

Voeding werkt alleen als de omgeving klopt. Kippen kunnen uitstekend tegen kou, maar slecht tegen tocht en vocht. Controleer voor de winter het hok op lekkage en tocht op zithoogte, ventileer boven de kippen langs en strooi royaal droog strooisel. Vochtig strooisel in combinatie met winterse stilstand is bovendien de kraamkamer van coccidiose en wormen; een droge, schone bodem is stille gezondheidszorg. Kalkpoten en luizen pak je ook liever in oktober aan dan in januari, als elke behandeling in de kou dubbel zo onaangenaam is.

Veelgemaakte winterfouten

Extra maïs en graan strooien als hoofdvoer "omdat het koud is". Graan is de bijzaak voor de middag; wie er de voerbak mee vult, geeft zijn kippen een winter vol energie maar zonder eiwit en kalk.
De drinkbak 's ochtends ontdooien en er de rest van de dag niet meer naar kijken. Op een vriesdag is de bak om twaalf uur alweer dicht.
Het hok potdicht maken tegen de kou. Zonder ventilatie stijgt de vochtigheid, en vochtige lucht op de stok maakt kippen sneller ziek dan vrieslucht.
Warmtelampen ophangen voor volwassen kippen. Onnodig, brandgevaarlijk, en het verstoort de natuurlijke gewenning aan de kou.
De opfok van dit voorjaar hetzelfde voeren als de oude hennen. Jonge dieren die nog groeien, hebben in hun eerste winter net wat meer eiwit nodig; houd ze in de gaten.
Vergeten dat ook de ren onderhoud vraagt: een kale, modderige winterren wordt een parasietenbron voor het voorjaar. Strooi houtsnippers of zand op de kaalste plekken.

De wintercheck in het kort

Wie in oktober het eiwit op orde heeft, het graan naar de middag verplaatst, het water vorstvrij houdt, het voer naar binnen haalt en een deel van de ren heeft overdekt, heeft de winter en het vogelgriepseizoen voorbereid afgewacht. De kippen doen de rest zelf: een goed gevoerde, goed bevederde hen zit er bij min vijf warmpjes bij, en staat in februari als eerste weer bij het legnest. Hang de wintercheck desnoods op een briefje in het hok: eiwit, graan, water, dak, ventilatie. Vijf woorden die het verschil maken tussen een koppel dat de winter uitzit en een koppel dat er sterker uitkomt.