De merel (Turdus merula) is een van de bekendste tuinvogels. Het mannetje is zwart met een geeloranje snavel, het vrouwtje donkerbruin. Hij zoekt wormen op het gazon en zingt in de ochtend- en avondschemering.
In het kort
- Man zwart met geeloranje snavel, vrouw donkerbruin met een gestreepte borst.
- Eet regenwormen, insecten en slakken, in herfst en winter bessen en fruit.
- Voer appel, peer, geweekte rozijnen of universeelvoer, op de grond.
- Broedt in een struik, heg of klimop, niet in een nestkast.
- Een dode merel kan aan het usutuvirus zijn gestorven. Meld hem bij Sovon.
Kernfeiten
| Wetenschappelijke naam | Turdus merula |
|---|---|
| Lengte | 23,5 tot 29 cm |
| Spanwijdte | 34 tot 38 cm |
| Gewicht | 80 tot 125 gram |
| Kenmerk | man zwart met geeloranje snavel, vrouw donkerbruin |
| Voedsel | wormen, insecten, bessen en fruit |
| Broedtijd | eind maart tot juli, twee legsels, soms drie |
| Eieren | 4 tot 5, groen met bruinrode vlekjes |
| Broedduur | 11 tot 15 dagen, daarna 12 tot 15 dagen in het nest |
| In Nederland | grotendeels standvogel, 500.000 tot 900.000 broedparen |
Hoe herken je een merel?
Het mannetje is helemaal zwart, met een geeloranje snavel en een smalle gele ring om het oog. Het vrouwtje is donkerbruin met een lichtere, bruin gestreepte borst. Een jonge merel lijkt op het vrouwtje.
Een merel hipt met twee poten tegelijk over het gras, of loopt een paar passen en staat dan stil. Daaraan zie je het verschil met een spreeuw, die ook donker is en op het gazon eet. De spreeuw is kleiner, heeft een korte staart en loopt waggelend door.
Het geluid van de merel
Het mannetje zingt in het voorjaar een fluitend en rollend lied. Hij begint ruim voor zonsopgang en zingt opnieuw in de avond. Bij gevaar hoor je een schel alarm.
Zang in de ochtend
Alarmroep
Wat eet een merel?
Regenwormen, insecten, slakken en andere bodemdiertjes. Je ziet een merel op het gazon trippelen, stilstaan en dan een worm uit de grond trekken. In het najaar en de winter eet hij veel bessen en afgevallen fruit.
Merel bijvoeren
Een merel eet op de grond en komt niet aan een silo of vetbol.
- Halve appels of peren. Schillen en klokhuizen eet hij ook.
- Geweekte rozijnen en krenten.
- Universeelvoer.
- Bessen.
Leg het fruit op meerdere plekken, een eind uit elkaar. Merels zijn onderling fel en jagen elkaar weg. Kies bij sneeuw een sneeuwvrije, beschutte plek. Meer staat bij tuinvogels voeren.
Nest en broeden
De merel bouwt een grote kom van droog gras en takjes in een dichte struik, een lage boom of klimop. Een nestkast gebruikt hij niet. Hij broedt van eind maart tot juli en heeft twee legsels, soms drie. Een legsel telt 4 tot 5 eieren, groen met bruinrode vlekjes.
Het broeden duurt 11 tot 15 dagen. De jongen verlaten het nest na 12 tot 15 dagen en kunnen dan nog niet goed vliegen. De ouders verzorgen ze nog twee tot drie weken. Een jonge merel op de grond is dus meestal niet verlaten. Laat hem zitten en houd de kat binnen.
Het usutuvirus
Usutu is een vogelvirus dat door muggen wordt overgebracht. Het komt oorspronkelijk uit Afrika en is in 2016 voor het eerst bij Nederlandse vogels gevonden. Vooral merels gaan eraan dood. Een zieke merel is sloom, zit bol en hapt naar adem.
Tussen 2017 en 2019 nam de merelstand met bijna een derde af. Vanaf 2020 is er licht herstel, maar er komen nog uitbraken voor. In augustus 2024 werden ongeveer 250 zieke of dode merels gemeld.
Voor honden en katten is het virus niet gevaarlijk. Volgens het RIVM is de kans dat mensen ziek worden heel erg klein, en gaat het virus niet over door een zieke of dode vogel aan te raken. Gewone hygiëne is genoeg: was je handen nadat je een dode vogel hebt opgeruimd.
Vind je een dode merel, meld hem dan bij Sovon via sovon.nl/dodevogels. Zie je zieke vogels in de tuin, stop dan tijdelijk met voeren en maak de voerplek schoon met kokend water.
Hoe gaat het met de merel?
Er broeden 500.000 tot 900.000 paren en in de winter zijn er 2 tot 3 miljoen merels in het land. Sinds 1990 nam het aantal toe, maar de laatste twaalf jaar daalt het licht, vooral door usutu en droge voorjaren. De merel staat niet op de Rode Lijst.
Veelgestelde vragen
Wat eet een merel?
Regenwormen, insecten en slakken, in de herfst en winter ook bessen en fruit. Bijvoeren kan met appel, peer, geweekte rozijnen en universeelvoer op de grond.
Wat is het verschil tussen een mannetje en een vrouwtje merel?
Het mannetje is zwart met een geeloranje snavel. Het vrouwtje is donkerbruin met een lichtere, gestreepte borst.
Broedt een merel in een nestkast?
Nee. De merel bouwt een nest in een dichte struik, een lage boom of klimop.
Is het usutuvirus gevaarlijk voor mensen?
Volgens het RIVM is de kans dat mensen ziek worden heel erg klein. Het virus wordt door muggen overgebracht en gaat niet over door contact met een zieke of dode vogel.
Jonge merel op de grond gevonden, wat nu?
Laat hem zitten. Jonge merels verlaten het nest voordat ze goed kunnen vliegen en worden nog twee tot drie weken door de ouders verzorgd.