De winterkoning (Nannus troglodytes) is een van de kleinste vogels van Nederland. Hij is bruin, heeft een kort opstaand staartje en zingt opvallend hard voor zijn formaat. Hij leeft laag in dichte struiken en komt zelden op een voerplek.
In het kort
- Heel klein en bruin, met een staartje dat recht omhoog staat.
- Luide, snelle zang met trillers, bijna het hele jaar.
- Eet kleine insecten en spinnen.
- Komt zelden op de voedertafel. Strooi voer onder struiken.
- Heeft dichte begroeiing, klimop en een takkenhoop nodig.
Kernfeiten
| Wetenschappelijke naam | Nannus troglodytes |
|---|---|
| Lengte | 9 tot 10,5 cm |
| Gewicht | 8 tot 13 gram |
| Kenmerk | opstaande staart, lichte wenkbrauwstreep |
| Voedsel | kleine insecten, rupsen, spinnen en larven |
| Broedtijd | half april tot juli, twee legsels |
| Eieren | 5 tot 7 |
| Broedduur | 13 tot 15 dagen, daarna 15 tot 19 dagen in het nest |
| In Nederland | standvogel, 410.000 tot 630.000 broedparen |
Hoe herken je een winterkoning?
Een klein, rond, bruin vogeltje met een kort staartje dat bijna recht omhoog staat. Boven het oog loopt een lichte streep. De bovenkant is roodbruin, de onderkant lichter met fijne dwarsstreepjes. Je ziet hem laag bij de grond, in struiken, klimop en houtstapels. Hij beweegt snel en duikt steeds weg.
Het geluid van de winterkoning
De zang is luid en explosief: een snelle reeks heldere tonen met trillers erin. Je hoort hem bijna het hele jaar, ook in de winter. Vaak hoor je een winterkoning eerder dan je hem ziet.
Zang
Roep
Wat eet een winterkoning?
Kleine insecten, rupsen, spinnen en larven. Hij zoekt ze in spleten, onder bladeren en tussen takken, op plekken waar grotere vogels niet bij komen. Af en toe eet hij een klein zaadje.
Winterkoning bijvoeren
Een winterkoning komt niet snel naar een open voerplek. Vogelbescherming Nederland raadt aan om ook voer onder bomen en struiken te strooien. Daar durft hij wel te eten.
- Gedroogde meelwormen of universeelvoer, onder een struik gestrooid.
- Kleine stukjes vet of een verkruimelde vetbol.
Meer dan met voer help je hem met de tuin zelf. Laat een hoek dicht begroeid, met klimop, een takkenhoop en bladeren op de grond. In een strak aangeharkte tuin vindt hij geen insecten. Meer staat bij tuinvogels voeren.
Nest en broeden
Het mannetje bouwt meerdere nesten: bollen van mos met een opening aan de zijkant. Het vrouwtje kiest er een uit. Nestkasten voor winterkoningen worden zelden gebruikt om in te broeden.
De winterkoning broedt van half april tot juli en heeft twee legsels van 5 tot 7 eieren. Het broeden duurt 13 tot 15 dagen. De jongen blijven 15 tot 19 dagen in het nest.
Koude winters
Een vogel van 10 gram koelt snel af. Bij vorst kruipen winterkoningen daarom tegen elkaar aan om te slapen, in oude nesten, spechtenholen en nestkasten. Laat een nestkast in de winter dus hangen. Na een strenge winter is het aantal winterkoningen duidelijk lager.
Veelgestelde vragen
Is de winterkoning de kleinste vogel van Nederland?
Hij is een van de kleinste, met 9 tot 10,5 cm en een gewicht van 8 tot 13 gram.
Wat eet een winterkoning in de winter?
Kleine insecten, spinnen en larven die hij in spleten en onder bladeren vindt. Bijvoeren kan met gedroogde meelwormen, universeelvoer of kruimels vet, onder een struik gestrooid.
Blijft de winterkoning in de winter in Nederland?
Ja, het is een standvogel. In het najaar trekken er ook winterkoningen uit Scandinavië door.