Blaasgruis bij cavia's: zo kies je calciumarm groenvoer

Waarom juist cavia's blaasgruis krijgen

Cavia's hebben een eigenaardige calciumhuishouding. Waar de meeste dieren alleen opnemen wat ze nodig hebben, nemen cavia's vrijwel al het calcium uit hun voer op en plassen ze het overschot weer uit. Caviaplas is daardoor van nature troebel en kan wit opdrogen; een beetje kalkaanslag in de plas is normaal. Maar krijgt een cavia structureel te veel calcium binnen, dan raakt de urine er zo mee verzadigd dat er kristallen ontstaan: blaasgruis. Dat gruis schuurt en irriteert de blaaswand en kan samenklonteren tot blaasstenen die de plasbuis blokkeren, bij beertjes soms levensbedreigend.

Blaasgruis is daarmee bijna altijd een voerprobleem, en dus ook met voer te voorkomen. De knoppen waar je aan kunt draaien: de groentekeuze, de hooisoort, de brok en het drinken.

Zo herken je een blaasprobleem

De plas droogt op tot dik, wit, gipsachtig poeder, steeds en overal (dat is meer dan het normale beetje aanslag).
Je cavia perst of piept zichtbaar bij het plassen, of zit vaker dan normaal in plashouding zonder resultaat.
Er zit roze of rood bij de urine: bloed door het schurende gruis.
Een natte, vieze broek doordat het plassen niet goed lukt, soms met huidirritatie.
Het dier wordt stiller, eet minder of zit bol.

Bloed bij de plas of een cavia die niet meer kan plassen, is een spoedgeval; daar hoort een dierenarts naar te kijken, dezelfde dag nog. Voor alles wat sluipender verloopt, geldt: eerst het rantsoen doorlichten.

De calciumkaart van de groentela

De grote boosdoeners zijn de calciumbommen onder het groenvoer, en dat zijn vaak juist de dingen die cavia's het lekkerst vinden:

Peterselie is de bekendste valkuil: geliefd, gezond ogend en extreem calciumrijk. Als dagelijkse kost is het bij een gruisgevoelige cavia af te raden.
Boerenkool, raapstelen en paardenbloemblad zitten eveneens hoog in calcium. Geen verboden voer, wel iets voor kleine porties en niet elke dag.
Luzerne (alfalfa), ook verwerkt in knaagdiersnacks en sommige brokken, is een calciumbron die alleen bij drachtige zeugjes en jonge dieren in de groei thuishoort.
Spinazie en snijbiet zijn dubbel ongunstig: naast calcium bevatten ze veel oxaalzuur, precies de combinatie waar blaasgruis van houdt.

De veilige dagelijkse basis bestaat uit calciumarme, waterrijke groenten: paprika (meteen ook een prima vitamine C-bron), komkommer, andijvie, kropsla en little gem, courgette, venkel en wat tomaat. Wortel mag regelmatig, met mate vanwege de suikers. Variatie blijft het sleutelwoord: een gevarieerd menu van vooral calciumarme soorten met af en toe een calciumrijker blaadje is prima; hetzelfde calciumrijke bosje elke dag is het probleem.

Fles én bak, zomer en winter

Drinken stimuleren is bij blaasgevoelige cavia's een vak apart. Veel cavia's drinken merkbaar meer uit een open bakje dan uit een fles, simpelweg omdat het makkelijker gaat; bied daarom allebei aan en ververs beide dagelijks. Controleer flessen regelmatig op verstopte kogeltjes, want een halfwerkende fles is een stille drinkrem. En let op het seizoen: in de zomer krijgt een cavia via waterrijke groente als komkommer ongemerkt veel vocht binnen, terwijl het wintermenu al snel droger uitvalt. Juist in de wintermaanden loont het dus om extra waterrijke groente te blijven geven en het drinken in de gaten te houden; het is geen toeval dat veel gruisklachten in de loop van de winter opduiken.

Hooi, brok en water

Onbeperkt goed grashooi blijft de kern van elk caviarantsoen, ook bij blaasgevoelige dieren; gewoon grashooi is niet calciumrijk. Kies alleen geen luzernehooi. Bij de brok loont het etiket lezen: een goede caviabrok is er een zonder luzerne als hoofdbestanddeel en met toegevoegde vitamine C, gedoseerd volgens de verpakking in plaats van een altijd gevulde bak. Waarom die vitamine C onmisbaar is en hoeveel een cavia nodig heeft, lees je in vitamine C voor cavia's.

Minstens zo belangrijk is drinken. Hoe meer een cavia drinkt, hoe verdunder de urine en hoe kleiner de kans dat er kristallen ontstaan. Zorg altijd voor vers water uit een goed werkende fles én een bak, en geef ruim waterrijke groente. Een cavia die veel plast, spoelt zijn eigen blaas schoon. Geef geen calcium- of mineralensupplementen, likstenen of knaagstenen; een cavia op een goed rantsoen heeft ze niet nodig en ze voegen alleen calcium toe.

Beweging, gewicht en de uitzonderingen

Voer is de hoofdknop, maar niet de enige. Een cavia die veel beweegt, plast vaker en vollediger, en een blaas die regelmatig helemaal leeg raakt, geeft gruis minder kans om te bezinken. Een ruim hok met een rennetje of vrije uitloop is dus ook blaaszorg. Hetzelfde geldt voor het gewicht: bij dikke cavia's blijft er vaker urine achter in de blaas en die restplas is precies waar kristallen rustig kunnen groeien. Een cavia op gezond gewicht met dagelijkse beweging heeft een dubbel voordeel.

Er zijn twee uitzonderingen op het calciumarme verhaal. Drachtige en zogende zeugjes hebben juist extra calcium nodig voor hun jongen; voor hen zijn luzerne en calciumrijkere groenten tijdelijk wel op hun plaats. En jonge cavia's in de groei, tot een maand of zes, bouwen botten en mogen ruimer in het calcium zitten dan volwassen dieren. Schakel na de groei of na het spenen bewust terug naar het volwassen, calciumarmere menu; dat overgangsmoment wordt vaak vergeten en is precies waar veel gruisproblemen beginnen.

Gruis gehad? Zo voorkom je herhaling

Is je cavia behandeld voor gruis of een steen, dan is het voer daarna je belangrijkste medicijn. Schrap de calciumbommen, bouw het menu rond calciumarme groenten en onbeperkt grashooi, weeg de brok af en maximaliseer het drinken. Controleer daarnaast wekelijks even het plasgedrag en de opgedroogde plekjes in het hok; zo zie je een terugval weken eerder dan aan het dier zelf. En bedenk bij het samenstellen van het menu dat een cavia geen klein konijn is; waarom hun voerbehoeften wezenlijk verschillen, staat in de complete gids over caviavoeding.

Blaasgruis is vervelend, pijnlijk en hardnekkig, maar zelden pech. Het is de optelsom van elke dag hetzelfde calciumrijke groen. Draai die optelsom om, en de meeste cavia's plassen binnen een paar weken tot maanden weer onbezorgd hun normale, licht troebele plasje, en dat zonder één pilletje.