Ruwvoertekort door droogte: zo kom je met je dieren de winter door

Waarom deze winter anders wordt

De zomer van 2026 gaat de boeken in als de op één na droogste van deze eeuw. Weilanden staan er geel bij, de grasgroei ligt op veel plaatsen al sinds juni vrijwel stil en op dijken en zandgronden mocht of kon deze zomer niet meer geweid worden. Veel houders zijn daardoor in juli en augustus al aan hun wintervoorraad hooi begonnen, en ook de tweede en derde snede die normaal de hooizolder vult, is mager uitgevallen of helemaal niet gemaaid.

De optelsom is simpel: er is minder ruwvoer, terwijl de vraag straks groter is. Dat vertaalt zich in stijgende hooiprijzen en, later in de winter, in schaarste. Wie hobbymatig een paar paarden, schapen, geiten of ander vee houdt, concurreert dan met iedereen die te laat begon met inslaan. De beste bescherming is niet meer geld, maar eerder rekenen en eerder kopen.

Stap 1: reken uit wat je echt nodig hebt

De basisbehoefte aan ruwvoer laat zich per dier goed schatten. Reken met droge stof: hooi bestaat voor ongeveer 85 procent uit droge stof, dus 10 kilo hooi levert zo'n 8,5 kilo droge stof.

• Een paard heeft per dag ongeveer 1,5 tot 2 kilo droge stof per 100 kilo lichaamsgewicht nodig. Voor een paard van 600 kilo is dat 10 tot 14 kilo hooi per dag.
• Een schaap of geit van 70 kilo komt op zo'n 1,5 tot 2 kilo hooi per dag, drachtige en melkgevende dieren meer.
• Een hobbykoe rekent grofweg 10 tot 15 kilo droge stof per dag, afhankelijk van formaat en productie.

Tel het aantal stalvoerdagen ruim: reken van half oktober tot half april, dus 180 dagen, en tel er 10 procent bij voor verlies en morsen. Voor één paard van 600 kilo kom je dan al snel op 2000 tot 2800 kilo hooi voor de winter. Wie dat getal zwart op wit heeft, koopt heel anders in dan wie op gevoel een paar balen bestelt.

Stap 2: koop vroeg en sla goed op

Alles wijst erop dat ruwvoer deze winter duurder wordt naarmate het seizoen vordert. Bestel dus nu, niet in november. Let bij aankoop extra op kwaliteit: in een droog jaar wordt er ook stoffig, schraal of onkruidrijk hooi aangeboden. Open een baal voordat je een hele partij koopt, ruik eraan en kijk naar blad, stengel en kleur.

Goede opslag is dit jaar letterlijk geld waard. Droog, van de grond, onder dak en onbereikbaar voor vocht en ongedierte; elke baal die wegrot is er straks een die je duur moet vervangen. Hoe je dat aanpakt, staat in hooi bewaren: zo blijft het goed.

Stap 3: strek het rantsoen, maar doe het veilig

Komt de voorraad ondanks alles krap te zitten, dan zijn er nette manieren om ruwvoer te strekken:

• Tarwestro of gerstestro kan bij volwassen, niet-producerende herkauwers en bij paarden met overgewicht een deel van het hooi vervangen, tot ongeveer een derde van het rantsoen. Bouw het over twee weken op en combineer het met de eiwit- en mineralenaanvulling die het ontbrekende hooi normaal leverde.
• Voordroogkuil is voor herkauwers een prima hooivervanger. Koop alleen goed geconserveerde, zoet ruikende kuil en voer een aangebroken baal binnen enkele dagen op. Voor geiten luistert kuilkwaliteit extra nauw.
• Luzerne en bietenpulp zijn bruikbare aanvullers als de ruwvoerbasis smal is; ze leveren structuur en energie zonder de risico's van veel krachtvoer.
• Verdeel schaars ruwvoer slim: dieren die dracht, melk of groei moeten leveren krijgen het beste hooi, droge en sobere dieren het eenvoudige spul met stro ernaast.

Twee waarschuwingen. Verlaag nooit de totale ruwvoergift onder wat het maagdarmkanaal nodig heeft; een paard zonder ruwvoer krijgt maagzweren en koliek, een herkauwer zonder structuur ontregelt de pens. En verander elk rantsoen geleidelijk, over minstens één tot twee weken. Een tekort los je niet op met een plotselinge overstap die je dieren ziek maakt.

Krachtvoer is geen ruwvoervervanger

De reflex bij een lege hooizolder is vaak: dan maar meer brok. Dat werkt niet, en het is nog duur ook. Krachtvoer levert energie, maar geen structuur, en juist die structuur houdt de pens van een herkauwer aan de gang en de maag en darmen van een paard gezond. Een rantsoen dat te veel op brok leunt geeft pensverzuring bij herkauwers en maagzweren en koliek bij paarden. Gebruik krachtvoer dus waarvoor het bedoeld is: als aanvulling op eiwit, energie en mineralen bovenop een kloppende ruwvoerbasis, niet als vervanging van die basis. Elke kilo brok extra lost hooguit een kwart kilo van je hooiprobleem op en creëert er ondertussen een nieuw probleem bij.

Vergeet de kleine hooivreters niet

Een ruwvoertekort raakt niet alleen de weidedieren. Konijnen, cavia's en chinchilla's leven van hooi, en juist de kleinverpakkingen in de winkel worden in een schaars jaar als eerste duurder. Wie meerdere konijnen of cavia's heeft, kan flink besparen door dit najaar een paar grote balen bij een boer of hooihandel te kopen en die droog te bewaren; reken op zo'n 50 tot 80 kilo per konijn of cavia per jaar aan hooi als je onbeperkt voert en morsen meetelt. Let bij baalhooi voor knagers extra op stof en schimmel, want hun luchtwegen zijn gevoeliger dan die van een paard of koe.

Als het echt niet meer past

Kom je ondanks rekenen en zoeken structureel tekort, wees dan eerlijk over de veestapel. Een dier minder is soms de verstandigste vorm van voeraankoop. Voor wie dieren met pensioen heeft lopen of een koppel dat toch al aan de grote kant was voor het land, is een droge herfst het moment om te herverdelen: verkoop of herplaats dieren nu het nog rustig kan, in plaats van in januari gedwongen met een lege schuur. Het is geen leuk onderwerp, maar een kleiner koppel dat goed gevoerd de winter doorkomt, is beter af dan een volledig koppel op rantsoen.

Stap 4: bescherm je grasland voor het voorjaar

De verleiding is groot om de dieren tot diep in het najaar op het schaarse gras te laten lopen. Kaalgetrapte, overbegraasde percelen starten in het voorjaar echter traag en leveren volgend jaar opnieuw te weinig. Haal de dieren op tijd van het land, laat percelen om de beurt rusten en herstel kale plekken met doorzaai zodra er regen valt. In graslandbeheer voor dierhouders lees je hoe je een geplaagd perceel de winter in stuurt.

Droge jaren horen er inmiddels bij; dit is de derde extreem droge zomer in tien jaar. Wie nu leert rekenen, vroeg inkoopt en zijn land spaart, heeft niet alleen deze winter voer genoeg, maar staat er bij de volgende droogte meteen beter voor.