← Alle artikelen
Lama's & alpaca's14 oktober 2026door Nick Albers

Vitamine D-tekort bij alpaca's en lama's: het winterrisico

Vitamine D-tekort bij alpaca's en lama's in de Nederlandse winter: waarom juist cria's en donkere dieren rachitis ontwikkelen, hoe je stijve gang en doorzakkende benen herkent en wat de opties zijn met supplementen via voer of injectie.

Vitamine D-tekort bij alpaca's en lama's: het winterrisico

Dieren van drieduizend meter zon

Alpaca's en lama's zijn geen gewone graasdieren in de wei; het zijn hoogvlaktedieren. Hun voorouders leefden in de Andes op drie- tot vierduizend meter hoogte, waar de zon fel is en de uv-straling intens, het hele jaar door. Hun huid en stofwisseling zijn daarop ingericht: veel uv-licht betekent volop eigen aanmaak van vitamine D. Verhuis zo'n dier naar Nederland, met zijn lage winterzon, korte dagen en dikke wolkendekens, en de rekensom klopt niet meer. Tussen oktober en april is de uv-straling hier simpelweg te zwak om via de huid, die bovendien onder een dik vlies wol schuilgaat, voldoende vitamine D te maken.

Vitamine D stuurt de opname van calcium en fosfor en daarmee de botopbouw. Een tekort betekent bij volwassen dieren sluimerende botontkalking en verminderde weerstand, en bij jonge dieren in de groei iets veel zichtbaarders: rachitis, oftewel Engelse ziekte.

Wie het hardst geraakt wordt

Niet elk dier in de koppel loopt evenveel risico. De klassieke rachitispatiënt is een cria van de herfst: geboren in de nazomer, groeit hij precies in de donkerste maanden het hardst, terwijl de vitamine D-voorraad die hij van zijn moeder meekreeg opraakt. Ook donkergekleurde dieren zijn in het nadeel; donker pigment houdt uv tegen, en donkerbruine en zwarte alpaca's ontwikkelen aantoonbaar vaker een tekort dan witte. Tel daarbij dieren met veel wol rond het lijf, koppels die 's winters veel op stal staan en drachtige en zogende merries met hun verhoogde behoefte, en je hebt de risicogroepen compleet.

Zo herken je een tekort

  • Een stijve, houterige gang, vaak het eerst zichtbaar na het opstaan; de dieren lopen als op eieren.
  • Doorzakkende of juist bokkende benen bij cria's: de groeiende botten zijn te zacht en vervormen onder het gewicht. Kenmerkend zijn ook verdikte gewrichten, vooral aan de voorknieën.
  • Groeiachterstand: de herfstcria die in maart opvallend kleiner is dan zijn leeftijdsgenoten van het voorjaar.
  • Traagheid, veel liggen, moeilijk overeind komen en soms een gebogen rug.
  • Bij volwassen dieren: vage kreupelheden en een algeheel doffe indruk in de late winter.

Twijfel je, dan kan de dierenarts met een bloedmonster de vitamine D- en fosforstatus bepalen. Vervormde botten herstellen niet meer volledig, dus de winst zit in vroeg signaleren, en nog liever in voorkomen.

Voorkomen: de wintersuppletie

In de Andes lost de zon dit op; in Nederland moet jij het doen. Er zijn drie routes om vitamine D binnen te krijgen, elk met een eigen praktisch voor- en nadeel; kies er bewust een en houd die aan. De opties op een rij:

  • Vitamine D via injectie: de meest gebruikte aanpak bij cria's en risicodieren. Een injectie in het begin van de winter, zo nodig herhaald na zes tot acht weken, dekt de donkerste maanden. Dosering en frequentie bepaal je met de dierenarts, want overdosering is schadelijk.
  • Vitamine D via het voer: een mineralenmengsel of camelidenbrok met toegevoegde vitamine D3 werkt goed voor de koppel als geheel. Controleer op het etiket of de dosering op alpaca's en lama's is berekend en tel alle bronnen bij elkaar op.
  • AD3E-pasta's of orale druppels zijn een alternatief voor wie niet wil spuiten, maar vragen discipline: één keer geven is geen seizoen dekken.

Kies één route en stapel niet: injectie én verrijkte brok én pasta samen kan naar een overdosis leiden, en te veel vitamine D verkalkt organen. Overleg het winterprotocol daarom één keer goed met de dierenarts en houd het elk jaar aan. Hoe de mineralenvoorziening van deze dieren verder in elkaar zit, lees je in mineralen voor lama's en alpaca's.

De rest van de winterchecklist

Vitamine D is het bekendste wintergat bij deze soorten, maar het zit in een breder pakket. Loop in oktober deze punten langs:

  • Ruwvoervoorraad: alpaca's en lama's doen het op sober, structuurrijk hooi; reken op anderhalf tot twee kilo per dier per dag en koop in een schaars jaar ruim in.
  • Schuilgelegenheid: geen verwarmde stal, wel een droge, tochtvrije plek waar de hele koppel tegelijk kan liggen. Natte wol isoleert slecht, zeker bij geschoren of dun bevliesde dieren.
  • Lichaamsconditie: voel maandelijks over ruggengraat en ribben. De vacht verbergt zowel vermageren als vervetten, en beide wil je vóór januari weten.
  • Drachtige merries: een cria die in de winter of het vroege voorjaar wordt verwacht, betekent een moeder met extra behoeften én straks een jong in de donkerste maanden; plan de suppletie daarop vooruit.
  • Klauwtjes en tanden: de wintercontrole is een goed moment om nagels bij te knippen en het gebit te laten beoordelen, zodat het ruwvoer ook echt benut wordt.

Voeding en huisvesting eromheen

Suppletie werkt het best op een kloppende basis. Zorg voor goed ruwvoer met voldoende calcium en fosfor in de juiste verhouding; het heeft weinig zin vitamine D te spuiten als de bouwstoffen zelf ontbreken. Laat de dieren ook 's winters dagelijks naar buiten, want elk beetje daglicht telt en beweging versterkt het skelet waar de vitamine aan bouwt. En vergeet de conditiecheck niet: onder een volle vacht voel je pas met de handen op de rug of een dier te mager de winter doorkomt. De bredere winterverzorging van deze soorten staat in alpaca voeding en verzorging.

Wie in oktober zijn cria's laat inspuiten of de winterbrok met D3 op de kop tikt, koopt daarmee de Andeszon in een flesje. Het is een klein ritueel in het najaar, en het scheelt in maart een koppel met rechte benen en een vlotte pas. Voor wie het graag concreet heeft, ziet het winterprotocol er zo uit: in oktober de dierenarts langs voor de eerste vitamine D-ronde en de conditiecheck, in december of januari de tweede ronde voor de cria's en risicodieren, maandelijks de handen op de ruggen, en bij elk dier dat stijver gaat lopen of achterblijft niet afwachten maar bloed laten prikken. Schrijf de data op de kalender bij de ontwormmomenten, dan vergeet je ze niet, en noteer meteen welk dier welke dosis kreeg; bij een koppel van vijf kleuren bruin is het geheugen geen betrouwbare administratie. Alpaca's en lama's zijn taaie, zelfredzame dieren die weinig vragen; dit is een van de weinige dingen die ze in een Nederlandse winter echt van je nodig hebben.