De koolmees (Parus major) is de grootste mees van Nederland en een van de bekendste tuinvogels. Je herkent hem aan zijn zwarte kop met witte wangen en de gele buik met een zwarte streep in het midden. Hij blijft het hele jaar in de buurt, dus je ziet hem in elk seizoen in de tuin en aan de voedersilo.
Kernfeiten
| Wetenschappelijke naam | Parus major |
|---|---|
| Lengte | ongeveer 14 cm |
| Gewicht | 16-21 gram |
| Kenmerk | zwarte kop, witte wangen, gele buik met zwarte streep |
| Voedsel | insecten en rupsen in het voorjaar, zaden en vetrijk voer in de winter |
| Broedtijd | eind maart tot juni, vaak twee broedsels |
| In Nederland | standvogel, het hele jaar aanwezig |
Hoe herken je een koolmees?
De zwarte kop met witte wangen valt het eerst op. Daaronder loopt een zwarte streep over de gele borst en buik, van de keel tot tussen de poten. De rug is geelgroen, de vleugels zijn blauwgrijs met een witte streep.
Man of vrouw zie je aan de zwarte buikstreep. Bij het mannetje is die breed en loopt hij door tot onder de buik. Bij het vrouwtje is hij smaller en vaak onderbroken. Mannetjes hebben vaak ook een iets diepere zwarte kleur op de kop. Verwar je hem met een blauwere, kleinere mees, dan kijk je waarschijnlijk naar een pimpelmees.
Het geluid van de koolmees
De koolmees is een van de eerste vogels die je in het voorjaar hoort. Zijn bekendste roep is een tweelettergrepig "ti-ta ti-ta". Het repertoire is groot: een koolmees gebruikt tientallen verschillende geluiden.
Wat eet een koolmees?
Het menu verschilt per seizoen. In het voorjaar en de zomer eet de koolmees vooral insecten, rupsen en spinnen. Juist die eiwitrijke rupsen heeft hij nodig om zijn jongen groot te brengen. In de herfst en winter schakelt hij over op zaden, noten en vetrijk voer.
Wil je hem bijvoeren? In de winter werken zonnebloempitten, pinda's, vetbollen en gemengd strooivoer goed. Geef geen gezouten noten of brood.
Nestkast en broeden
De koolmees broedt in boomholtes en nestkasten. Een nestkast met een invliegopening van 32 mm is precies goed voor deze soort. Vanaf eind maart begint het vrouwtje te broeden, vaak met twee legsels per jaar. Na het uitkomen blijven de jongen ongeveer twee à drie weken in het nest voordat ze uitvliegen.
Veelgestelde vragen
Hoe oud wordt een koolmees?
Gemiddeld leeft een koolmees zo'n drie jaar. Veel jonge vogels halen het eerste jaar niet; de vogels die dat wel doen, kunnen een stuk ouder worden.
Is de koolmees een standvogel of trekvogel?
Een standvogel. Nederlandse koolmezen blijven het hele jaar. In strenge winters kunnen er noordelijke koolmezen bijkomen.
Wat zijn de vijanden van de koolmees?
Volwassen vogels worden belaagd door de sperwer en door katten. Eieren en jongen in de nestkast lopen risico door de bonte specht, eekhoorns en marters. Een metalen plaatje rond het invlieggat helpt daartegen.
Wanneer vliegen de jonge koolmezen uit?
Ongeveer twee à drie weken na het uitkomen verlaten de jongen het nest. Dat valt meestal in mei of juni.