De koolmees (Parus major) is de grootste mees van Nederland en een van de bekendste tuinvogels. Je herkent hem aan zijn zwarte kop met witte wangen en de gele buik met een zwarte streep in het midden. Hij blijft het hele jaar, dus je ziet hem in elk seizoen in de tuin en aan de voedersilo.
In het kort
- Zwarte kop, witte wangen, gele buik met een zwarte streep.
- Eet in het voorjaar rupsen en insecten, in de winter zaden en vet.
- Bijvoeren met zonnebloempitten, ongezouten pinda's en vetbollen.
- Broedt in een nestkast met een invliegopening van 32 mm.
Kernfeiten
| Wetenschappelijke naam | Parus major |
|---|---|
| Lengte | 13,5 tot 15 cm |
| Kenmerk | zwarte kop, witte wangen, gele buik met zwarte streep |
| Voedsel | rupsen en kleine insecten, beukennootjes en andere zaden |
| Broedtijd | vanaf eind april, een of twee legsels |
| Eieren | 8 tot 13 per legsel |
| Broedduur | 13 tot 15 dagen, daarna 18 tot 21 dagen in het nest |
| Nestkast | ongeveer 12 x 12 x 25 cm, opening 32 mm |
| In Nederland | standvogel, 400.000 tot 700.000 broedparen |
| Tuinvogeltelling 2026 | plaats 1 |
Hoe herken je een koolmees?
De zwarte kop met witte wangen valt het eerst op. Daaronder loopt een zwarte streep over de gele borst en buik, van de keel tot tussen de poten. De rug is geelgroen, de vleugels zijn blauwgrijs met een witte streep.
Man of vrouw zie je aan de zwarte buikstreep. Bij het mannetje is die breder dan bij het vrouwtje. Zie je een kleinere mees met een blauw petje en zonder buikstreep, dan is het een pimpelmees. Het verschil staat op koolmees of pimpelmees.
Het geluid van de koolmees
De koolmees is een van de eerste vogels die je in het voorjaar hoort. Zijn bekendste roep is een tweelettergrepig "ti-ta ti-ta". De zang is ritmisch en eenvoudig, maar kent veel variaties, en daarnaast heeft hij een groot aantal roepjes. Fragmenten staan op het geluid van de koolmees.
Wat eet een koolmees?
Het menu verschilt per seizoen. In het voorjaar en de zomer eet de koolmees vooral rupsen en andere kleine insecten, tot ongeveer 1 cm lang. Daarmee brengt hij ook zijn jongen groot. In de herfst en winter schakelt hij over op beukennootjes en andere zaden.
Koolmees bijvoeren
Koolmezen komen graag naar een voerplek, zeker als er pinda's en zonnebloempitten liggen.
- Zonnebloempitten, uit een silo of van de voedertafel.
- Ongezouten, ongebrande pinda's uit een pindasilo.
- Vetbollen in een houder, niet in een netje.
Geef geen gezouten noten of brood. Meer over voer, hygiëne en water lees je bij tuinvogels voeren.
Nestkast en broeden
De koolmees broedt in boomholtes en nestkasten en is daar soms van afhankelijk. Een kast van ongeveer 12 bij 12 bij 25 cm met een invliegopening van 32 mm past bij deze soort. Het vrouwtje bouwt het nest van mos, gras, haar, wol en veertjes.
De koolmees broedt vanaf eind april en heeft een of twee legsels per jaar, elk met 8 tot 13 eieren. Het broeden duurt 13 tot 15 dagen. De jongen blijven 18 tot 21 dagen in het nest. Meer lees je op nestkast voor de koolmees en koolmees broeden.
Veelgestelde vragen
Is de koolmees een standvogel of trekvogel?
Een standvogel. Nederlandse koolmezen blijven het hele jaar. In strenge winters komen er koolmezen uit Scandinavië en Oost-Europa bij.
Wanneer vliegen de jonge koolmezen uit?
De jongen blijven 18 tot 21 dagen in het nest. Daarvoor broedt het vrouwtje 13 tot 15 dagen.
Hoeveel eieren legt een koolmees?
Meestal 8 tot 13 per legsel, soms 7 tot 15. Er zijn een of twee legsels per jaar.
Welke maat nestkast heeft een koolmees nodig?
Een kast van ongeveer 12 bij 12 bij 25 cm met een ronde invliegopening van 32 mm.